راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٠١ - مراقبه به هنگام شروع در عمل

بنابراين انسان بايد نفس خويش را در همه اين اوقات سه گانه بازجويى و مراقبت كند.

هنگامى كه از اداى واجب فراغت مى‌يابد و قادر بر اداى مستحبات است بايد افضل اين اعمال را بيابد و بدان مشغول شود زيرا كسى كه سود بيشتر را از دست دهد در حالى كه قادر بر به دست آوردن آن مى‌باشد مغبون است، و با به جا آوردن مستحباتى كه ثوابهاى بيشترى دارند مى‌توان به اين سودها رسيد. از اين راه است كه انسان مى‌تواند از دنياى خود براى آخرتش بهره گيرد چنان كه خداوند فرموده است: وَ لا تَنْسَ نَصِيبَكَ من الدُّنْيا«١»، و همه اينها با يك ساعت صبر ميسر است. چه اوقات آدمى سه ساعت است:

١- ساعتى كه بر انسان بسختى يا به آسايش گذشته است و اكنون از آن در رنج نيست.

٢- ساعتى كه آينده است و هنوز نيامده و انسان نمى‌داند تا آن ساعت زنده مى‌ماند يا نه و آگاه نيست كه خدا در آن چه مقدر كرده است.

٣- ساعتى كه حاضر است و بايد در آن با نفس خود مجاهده و پروردگار را مراقبت كند.

بنابراين هرگاه ساعت دوم فرا نرسد نبايد بر فوت آن اندوه خورد، و اگر فرا رسد حق خود را از آن استيفاء خواهد كرد چنان كه از ساعت اول به دست آورده است و نبايد آرزوهاى پنجاه ساله داشته باشد تا عزم او بر مراقبه طولانى شود بلكه دقت خود را مغتنم شمارد و گمان كند كه در آخرين لحظات عمر خويش است، و شايد واقعا در آخرين نفسهاى خود باشد و او نداند و چون اين امر قابل امكان است لذا بايد به گونه‌اى باشد كه اگر مرگ او فرا رسد كراهت نداشته باشد از اين كه بر آن حالت مرده است، و همه احوال او منطبق باشد بر آنچه ابوذر از پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله روايت كرده است كه: «مؤمن جز براى سه چيز كوچ نمى‌كند:

فراهم كردن توشه براى آخرت يا ترميم معيشت و يا كسب لذّتى كه حرام نباشد«٢» و نيز بر آنچه در اين معنا از آن حضرت نقل كرده‌اند كه: «براى خردمند بايد چهار ساعت باشد:

ساعتى كه در آن با پروردگارش راز و نياز گويد، ساعتى كه در آن نفس خويش را حسابرسى كند، ساعتى كه در آن در صنع خدا بينديشد و ساعتى كه در آن به خوردن و آشاميدن بپردازد، و اين ساعت كمكى براى او بر بقيه ساعتهاست«٣»». آنگاه در اين ساعتى كه جوارح او به‌