تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٧٣ - گفتن وسيله و عمل كردن هدف است

دم مى زند و تنها انگيزه اش غوطه ور ساختن مردم در حماقت و نادانى است . از الفاظش تحرك و جوش و خروش مى بارد ولى انگيزه اش تخدير مردم است . آرى بشر اين حقيقت را در قاموس خود ثبت كرده است كه مى توان ارزش همهء قوانين را با سخنورى در بارهء قانون پاى مال نمود .
در صورتى كه عمل خارجى استعداد اين همه تحريف و پيچش را ندارد . مخصوصاً با در نظر گرفتن اين كه اعمال منحرف و رياكارانه غالباً از اعمال ناشى از خلوص ، به وسيلهء نمودهاى مربوطه دير يا زود تفكيك مى گردد و پردهء ابهام از روى كار برداشته مى شود . حتى در آن موارد كه سخن بانگيزهء ابراز مفاهيم مستقيم صادر شود ، و انحرافى در هدف گيرى وجود نداشته باشد ، باز مى بينيم كه دفاع قولى از دادگرى اگر چه در صد مجلد انجام بگيرد ، با پرداخت عملى ١٠ ريال ناچيز كه بانگيزهء عدالت محض صورت مى گيرد ، از نظر ارزش به هيچ وجه قابل مقايسه نيست ، زيرا آن صد مجلد كتاب ، جامد و مرده حتى مقدارى از كاغذ و مركب را از صحنهء انتفاع انسانها بر كنار نموده است ، ولى آن ١٠ ريال به عنوان جزئى از هدف حيات انسانى كه وسيله‌اى براى تحقق بخشيدن به هدف كلى حيات است به جريان افتاده است .
متأسفانه بايد پى پرده بگوييم كه غالباً تكيهء انسانها به صد مجلد گفتار در بارهء عدالت ، آنان را از عمل به عدالت باز داشته است ، گويى گويندگان اين اعتقاد را در مغز خود مى پرورانند كه » يا گفتن ، يا عمل كردن « اين ما هستيم كه مى گوييم و حقايق را در اختيار مردم مى گذاريم ، اين خود بزرگترين عمل است كه ما انجام مى دهيم اين پندار احمقانه را مى توان در مسئلهء زير بررسى كرد .
گفتن وسيله و عمل كردن هدف است .
اصل مسئله همين است و بس ، زيرا وجدان و عقل آدميان هر اندازه هم در اشتباه و خطا فرو رود ، اين حقيقت را به طور صحيح درك كرده است كه چنان كه