تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٧٢ - كردار عينى مربيان بشرى در امر تعليم و تربيت اساسىتر و مؤثرتر از گفتار آنان است

موجب مى شود عمل خارجى در امر تعليم و تربيت موثر تر و اساسى تر بوده باشد بپردازيم :
عامل يكم - كردار خارجى نشان مى دهد كه عمل كننده به كارى كه انجام مى دهد معتقد است .
اعتقاد به يك موضوع مخصوصاً از كسى كه جنبهء پيش روى دارد ، امضايى براى پذيرش آن موضوع تلقى مى شود و چون اين امضا ، مربوط به شخصيت انجام دهندهء كار است ، اعتبار جدى خواهد داشت .
عامل دوم - كه بيك معنى دامنهء عامل يكم است نيازمندى عمل به ايجاد مقتضيات و شرايط عينى و مرتفع ساختن موانع و هدف گيرىها و وسيله جويىها است كه در اغلب گفتارها وجود ندارد ، گفتار خيلى سهل است . حركت زبان و پرتاب كردن جملات بىپشتيبان نيازى به چيزى جز تصميم به سخن گفتن ندارد ، در صورتى كه براى به وجود آمدن يك عمل ممكن است روزها و ماهها ، بلكه سالها مقدمات و پى گيرىهاى عملى مورد نياز باشد . به همين جهت است كه صدور عمل از يك شخص بيان كنندهء جريان حيات او در سمت آن عمل مى باشد و ممكن است به چشم پوشى از لذايذ و تن به درد و شكنجه هاى فراوان دادن نيازمند باشد .
عامل سوم - افراد بشرى ، چه از سر گذشت طولانى انسان و چه از تجربه هاى متنوع زندگى ، با اين حقيقت آشنا شده‌اند كه انگيزهء يك سخن منحصر در اعتقاد و ابراز مفاهيمى نيست كه سخن به طور مستقيم بان دلالت مى كند . اين يك عادت و سيرهء دائمى بشر بوده است كه كلمهء بينش را بانگيزهء عشق به چشمان زيبا به كار ببرد و شكارى را بدام حيوانيت خود بياندازد .

آن شاعر دانا كه به دلخواه تو گفته است بر خوى تو عاشقترم از روى تو اى ماه او عاشق رويت شده نى عاشق خويت خواهد كه به دام آوردت ليك ازين راه
بشر كلمهء عدالت و دادگرى و داد پرورى و دادستانى را در جملات بسيار فصيح و بليغ بكار مى برد و انگيزه‌اى جز بزنجير كشيدن ظالمانهء بىنوايان ندارد . از دانش