تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٢ - آيه

مسئلهء يكم - مقصود از امانتى كه به آسمانها و زمين و كوه ها عرضه شده است ، چيست ؟ مسلماً مقصود از امانت ، آن مفهوم عرفى معمولى نيست كه عبارت است از سپردن چيزى بشخصى به جهت انگيزه هاى طبيعى ، مانند اين كه مالك از نابود شدن آن بترسد ، زيرا از اين امانت گذارى نه سودى براى خدا منظور شده است و نه بيم از ضررى . بنا بر اين مفهومى از امانت در آيهء شريفه قصد شده است كه بسود خود انسان مى باشد ، مانند اصل آفرينش او : در بارهء اين مفهوم سه نظريه وجود دارد كه ما آنها را بيان مى كنيم : - نظريهء يكم - همان تكاليف شرعيهء الهى است كه براى رشد و تكامل فردى و اجتماعى در دو قلمرو مادى و معنوى ، چه به وسيلهء عقل و وجدان و چه به وسيلهء پيامبران براى مردم ابلاغ شده است .
نظريهء دوم - محبت و عشق و انجذاب به پيشگاه ربوبى است .
نظريهء سوم - فيض اقدس الهى است كه به طور مستقيم بهمهء موجودات عرضه شده و انسان آن را پذيرفته است .
با نظر به مجموع مسائل عقلى و نقلى مى توان گفت : منظور از امانت همان فيض اقدس الهى است كه تعبير خلافه الله و ولايت الله هم در بارهء آن مناسب است . و اين حقيقت ، دو مفهوم مزبور در نظريهء يكم و دوم را به عنوان مقدمه ى اول و دوم در بر دارد . بعبارت ديگر : امانت همان فيض اقدس الهى است كه انسان هسته اصلى آن را در مزرعهء وجودش پذيرفته است و براى بارور ساختن آن ، انجام دستورات خداوند و محبت و گرايش واقعى به پيشگاه ربوبى ضرورت مقدمه‌اى دارد .
مسئلهء دوم - آيا بيم و هراس آسمانها و زمين و كوه ها از پذيرش امانت مزبور عدم استعداد ذاتى آنها بوده است ؟ مورد اختلاف نظر است مسئلهء سوم - عدم استعداد پذيرش فيض اقدس الهى در آسمانها و زمين منافاتى با سجده و ذكر و تسبيح خود آن موجودات ندارد ، ما اين مسئله را در موارد متعدد