تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٣٧ - نتيجه و پايان فعاليتهاى اختيارى ، تسليم محض به پيشگاه ربوبى است

((٤٠٢)) منتهاى اختيار آن است خود كاختيارش گردد اين جا مفتقد
((٤٠٣)) اختيارى را نبودى چاشنى گر نگشتى آخر او محو از منى
نتيجه و پايان فعاليتهاى اختيارى ، تسليم محض به پيشگاه ربوبى است با نظر به بيت زير مفهوم جبر دو گونه است :

ور بود اين جبر جبر عامه نيست جبر آن امارهء خودكامه نيست
يك - جبر اصطلاحى - همانست كه در كتابها و سخنرانىها مورد بحث قرار مى گيرد و بمعناى بسته شدن كارهاى انسانى بزنجير علتها ( اعم از طبيعى و ما وراى طبيعى ) مى باشد .
دو - جبر بمعناى قيوميت و سلطهء مطلقهء الهى بتمام جهان هستى كه بشر آگاه را تسليم محض خود مى نمايد .
همچنان اختيار هم داراى دو معنى است : - يك - همان مفهوم اصطلاحى » مى توانم بكنم و مى توانم نكنم « و بعبارت روشن تر و جامع تر صدور كار با نظارت و سلطهء من به دو قطب مثبت و منفى كار » .
دو - اختيار بمعناى از دست دادن توانايى خود طبيعى و من انسانى به انجام كار و ترك آن ، و تسليم نمودن من انسانى به من ملكوتى .
جدايى جبر و اختيار از يكديگر در معناى اولى آن دو پديده است ، يعنى بسته شدن كارهاى انسانى به زنجير علتهاى طبيعى و ما وراى طبيعى ( جبر ) و سلطه و نظارت من به دو قطب مثبت و منفى كار ( اختيار ) .
اين دو پديده با يكديگر سازگار نيست ، زيرا سلطه و نظارت من تمام علتهاى طبيعى و ما وراى طبيعى را از عليت صد در صد بر كنار مى كند . اما در معناى دوم هر دو موضوع ( جبر و اختيار ) به يك ديگر مى رسند ، زيرا چنان كه جبر مقدماتى كه ناشى از