تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٣٧ - تفسير ابيات

مگر شما نمى دانيد كه آن شمشير بران كه براى از بين بردن ضد حيات كشيده مى شود ، قطعه‌اى از آهن يا فولاد نيست كه آهنگرى آن را ساخته و پرداخته و براى انسان كش آماده كرده است بلكه اين شمشيرها و قدرتها در صورت تبعيت از شمشير عقل و قدرت وجدان ديده گان پر فروغ حيات كلى انسانها است كه طبق مشيت الهى به دارندگان ضد حيات خيره مى شود و آنان را از پاى در مى آورد و در نتيجه حيات انسانها را از چنگال خونين دشمنان حيات انسانيت باز مى گيرد . به همين جهت است كه دين اسلام براى متصديان امر بمعروف و نهى از منكر و امور حسبى ( تنظيم كنندگان روش زندگى مادى و معنوى فرد و اجتماع ) شرايط با اهميتى را متذكر مى شود كه محصول آن شرايط ، يك انسان انتظامى را به عنوان فردى آگاه و دادگر تحويل قلمرو اجتماع مى دهد ، حتى ابو سعيد اصطخرى مى گويد :
« محتسب بايد قدرت اجتهاد در احكام را هم داشته باشد . » [١] البته اين نظريه در بارهء مأموران انتظامى نادر است . آن چه كه تقريبا مورد اتفاق است همان شرط آگاهى و بينش دادگرى است كه موجب اجتناب از هر گونه قدرت نمايى و ظلم و جور مى گردد .
تفسير ابيات انسان هشيارى به حضرت عيسى عليه السلام عرض كرد كه در عالم هستى سخت تر از همه سختىها چيست ؟ حضرت عيسى عليه السلام پاسخ داد كه از همه سخت تر خشم خداوندى است كه دوزخ از هيبتش مانند ما مى لرزد .
آن شخص دو باره پرسيد كه پناهگاه و امكان از خشم خداوندى چيست و كجاست ؟ حضرت عيسى فرمود ترك و فرو بردن خشم . آرى :

كظم غيظ است اى پسر خط امان خشم حق ياد آور و در كش عنان

[١] معالم القربة فى احكام الحسبة ، محمد بن محمد بن احمد القرشى ، ابن الاحوة چاپ كمبريج ١٩٣٧ ، ص ٩ . .