تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٤ - قدرت فوق العادهء جلال الدين مولوى بر تشبيه و تمثيل و تنظير و تجسيم

به تمام ارتباطات اجزاء كه از ديگران پوشيده است ، آگاهى دارد .
البته تطبيق صد در صد اين مثال در علوم انسانى و جهان بينى كلى كاملًا صحيح به نظر نمى رسد ، زيرا اين دو قلمرو تفاوت زيادى دارند ، اما براى توضيح مى توان از مثال سادهء فوق بهره بردارى كرد . اوج روانى كه نصيب جلال الدين گشته است يك خود آگاهى ( كونسيانس ) فوق العادهء گسترده و عميق باو بخشيده است كه در هر حال مى تواند مجموع معلومات اندوخته و جهشهاى روانى خود را به يك ديگر مربوط بسازد . در ابيات فوق منشا پوشيده بودن عشق ( زين دو پرده عاشقى مكتوم شد ) جلال الدين را با سرعت بىنهايت به همهء هستى مشرف نموده مطلب ( كاشكى هستى . . . ) را مطرح مى كند .
قدرت فوق العادهء جلال الدين مولوى بر تشبيه و تمثيل و تنظير و تجسيم براى توضيح قدرت فوق العادهء جلال الدين بر تشبيه و تمثيل و تنظير و تجسيم لازم است كه اولًا هر يك از امور چهارگانه را به طور اختصار تعريف كنيم :
تشبيه - چنان كه از مجموع نظريات ادبا و موارد بكار بردن آن بر مى آيد ، عبارت است از بيان همانندى شيء با شيء ديگر .
مانند تشبيه زيبايى يك انسان به حضرت يوسف عليه السلام و تشبيه قاطعانه بودن تصميم به شمشير . در بارهء انواع و شرايط و موانع و انگيزهء تشبيه اهل ادب مطالب فراوانى گفته‌اند و ما در اين مبحث نيازى به تفصيل و تشريح آن مسائل نداريم .
تمثيل - موقعى كه چند موضوع مشبه با چند موضوع مشبه به مورد تشبيه قرار گرفت ، معمولا آن را تمثيل مى گويند ، مانند تمثيل حمل كردن كتابها بوسيله مردم ناشايست ، به خرى كه بار كتاب به پشتش نهاده شده است و خر چيزى از آن كتابها سر در نمى آورد .
پس در حقيقت تمثيل عبارت است از تشبيه چند به چند . به اين جهت است كه تمثيل احتياج به انديشه و تخيل بيشتر دارد تا شبيه معمولى و چنان كه توضيح خواهيم داد ، عظمت نويسندگان مشهور ادبى چه در شرق و چه در غرب ، در قدرت تمثيل آنان