«كسانى را كه ستم كرده‌اند، با هم‌رديفانشان و آنچه غير از خدا مى‌پرستيده‌اند، گرد آوريد و به سوى آتشِ افروخته، رهبرى‌شان كنيد و آنان را باز داريد كه آنها مسئول‌اند. شما را چه شده است كه همديگر را يارى نمى‌كنيد؟! [نه!] بلكه امروز، آنان از دَرِ تسليم درآمدگان‌اند. و بعضى به بعضى ديگر روى مى‌آورند و از يكديگر مى‌پرسند. مى‌گويند: «شما [ظاهراً] از درِ راستى با ما در مى‌آمديد». [متّهمان‌] مى‌گويند: « [نه!] بلكه شما با ايمان نبوديد و ما هيچ تسلّطى بر شما نداشتيم؛ بلكه خودتان سركش بوديد. پس فرمان پروردگارمان بر ما سزاوار آمد كه ما واقعاً بايد [عذاب را] بچشيم. و شما را گم‌راه كرديم؛ زيرا خودمان گم‌راه بوديم». پس آنان در آن روز، در عذاب، شريك يكديگرند. آرى، ما با مجرمان چنين رفتار مى‌كنيم؛ چرا كه آنان بودند كه وقتى به ايشان گفته مى‌شد: «خدايى جز خداى يگانه نيست»، تكبّر مى‌ورزيدند و مى‌گفتند: «آيا ما براى شاعرى ديوانه، دست از خدايانمان بر داريم؟!»؛ ولى نه! [او] حقيقت را آورده و فرستادگان را تصديق كرده است. در واقع، شما عذاب پردرد را خواهيد چشيد و جز آنچه مى‌كرديد، جزا نمى‌يابيد».

«و آن گاه كه در آتش، شروع به آوردن حجّت مى‌كنند، زيردستان به كسانى كه گردنكش بودند، مى‌گويند: «ما پيرو شما بوديم. پس آيا مى‌توانيد پاره‌اى از اين آتش را از ما دفع كنيد؟». كسانى كه گردنكشى مى‌كردند، مى‌گويند: «اكنون همه ما در آن هستيم. خداست كه ميان بندگان، داورى كرده است»».

«و آتشِ افروخته، براى گم‌راهان، نمودار مى‌گردد و به آنان گفته مى‌شود: «كجايند آن چيزهايى كه به جاى خدا مى‌پرستيديد؟! آيا يارى‌تان مى‌كنند، يا خود را يارى مى‌دهند؟».

پس آنها و همه گم‌راهان و نيز همه سپاهيان ابليس، در آن افكنده مى‌شوند. آنها در آن جا با يكديگر ستيزه مى‌كنند و مى‌گويند: «سوگند به خدا كه ما در گم‌راهىِ آشكارى بوديم، آن گاه كه شما را با پروردگار جهانيان، برابر مى‌كرديم، و جز تبهكاران ما را گم‌راه نكردند. در نتيجه، نه شفاعتگرانى داريم و نه دوستى نزديك. و اى كاش بازگشتى داشتيم تا از مؤمنان مى‌شديم». به راستى كه در اين، عبرتى است؛ ولى بيشترشان مؤمن نبودند».

«مى‌فرمايد: «به ميان امّت‌هايى از پرى و آدمى برويد كه پيش از شما وارد آتش شدند» و هر بار كه امّتى وارد [آتش‌] شود، همتايش را لعنت مى‌كند، تا آن كه چون همگى در آن به هم پيوندند، پيروانشان در باره پيشوايانشان مى‌گويند: «پروردگارا! اينان ما را گم‌راه كردند.

پس عذاب آتشى دو برابر به آنان بده». خدا مى‌فرمايد: «براى هر كدام، دو چندان است؛ ولى شما نمى‌دانيد» و پيشوايانشان به پيروانشان مى‌گويند: «شما بر ما امتيازى نداريد. پس‌