بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٦٢ - ١ اشاره به ويژگى هاى دوزخ

«كَلَّا إِنَّ كِتابَ الفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٍ* وَ ما أَدْراكَ ما سِجِّينٌ‌.[١] نه چنين است [كه آنها مى‌پندارند]! به يقين، نامه اعمال بدكاران، در «سجّين» است، و تو چه مى‌دانى كه «سجّين» چيست؟!».

كلمه «كتاب» در اين آيه، به معناى مكتوب است. البتّه نه به معناى نوشته چيزى با قلم در كاغذ؛ بلكه به معناى قضاى حتمى الهى است، بدين معنا كه سرنوشت قطعى تبهكاران، زندانى ابدى است كه به دليل وجود انواع سختى‌ها در آن، قابل توصيف نيست. بنا بر اين، آيه‌ «وَ ما أَدْراكَ ما سِجِّينٌ»، تأكيد بر اين است كه عذاب‌هاى زندان دوزخ، فوق ادراك و توصيف اند.[٢] برخى از روايات نيز به همين معنا اشاره دارند.[٣]

چند نظريّه در باره نام‌هاى دوزخ‌

در تبيين و تحليل نام‌هاى دوزخ، چند نظريّه و يا احتمال وجود دارد:

١. اشاره به ويژگى‌هاى دوزخ‌

بسيارى از واژه‌شناسان و مفسّران، هر يك از نام‌هاى دوزخ را اشاره به بُعدى از ابعاد و ويژگى‌اى از ويژگى‌هاى دوزخ مى‌دانند. مثلًا دوزخ، «جهنّم» ناميده مى‌شود؛ چون آتش آن به سختى بر انسان حمله مى‌كند، يا اين كه از عمق زيادى برخوردار است،[٤] يا «جحيم» ناميده مى‌شود؛ چون به شدّت،

[١]. مطفّفين: آيه ٧- ٨.

[٢]. ر. ك: الميزان فى تفسير القرآن: ج ٢٠ ص ٢٣١- ٢٣٢.

[٣]. ر. ك: ص ١٢١( فصل پنجم: ويژگى‌هاى جهنّم).

[٤]. ر. ك: القاموس الفقهى: ص ٧٢ و مجمع البيان: ج ٢ ص ٢٤٨ و عمدة القارى: ج ٥ ص ٢٠ و تفسيرالسمعانى: ج ٦ ص ٩ و النهاية: ج ١ ص ٣٢٣ و تاج العروس: ج ١٦ ص ١٢٦ و لسان العرب: ج ١٢ ص ١١٢.