بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٥ - واژه«حطمه» در قرآن و حديث

«وَ ما أَدْراكَ مَا الْحُطَمَةُ* نارُ اللَّهِ الْمُوقَدَةُ* الَّتِي تَطَّلِعُ عَلَى الْأَفْئِدَةِ.[١]

و تو چه مى‌دانى «حطمه» چيست؟! آتش برافروخته خداوند است. كه به دل‌ها مى‌رسد».

اين بيان، مؤيّد آن است كه در كاربرد واژه «حطمه» براى دوزخ معناى لغوى آن، مورد توجّه بوده؛ چرا كه آتش دوزخ تا اعماق جان انسانِ تبهكار نفوذ مى‌كند و آن را در هم مى‌شكند. در حديثى آمده است كه آتش دوزخ، علاوه بر اين كه دوزخيان را به شدّت در هم مى‌شكند و خرد مى‌كند، خودِ پاره‌ها و توده‌هاى آتش نيز يكديگر را در هم مى‌شكنند. متن حديث چنين است:

تُعرَضُ لِلنّاسِ جَهَنَّمُ كَأَنَّها سَرابٌ يَحطِمُ بَعضُها بَعضاً.[٢]

دوزخ، چونان سرابى كه شعله‌هاى آن بر يكديگر فرو مى‌كوبند، بر مردم نمايان مى‌شود.

سيّد رضى در توضيح اين حديث مى‌گويد:

اين گفته، مَجاز است؛ زيرا منظور پيامبر خدا- كه درود و سلام بر او باد- شدّت شعله و در هم پيچيدن زبانه‌اش است، چنان كه گويى بخش‌هايى از آن، بخش‌هاى ديگر را در هم مى‌كوبد؛ يعنى خرد مى‌كند و مى‌شكند. «حَطْم» به معناى شكستن است. احتمال هم دارد كه مراد، اين باشد كه جهنّم، تن عذاب شوندگان را در هم مى‌شكند و آنها را جزئى از جهنّم قرار مى‌دهد؛ زيرا آنان مدام در آن ماندگارند و از آن بيرون نمى‌آيند.[٣]

[١]. همزه: آيه ٥- ٧.

[٢]. ر. ك: ص ٢٩ ح ١٣.

[٣]. المجازات النبويّة: ص ١٠٩ ح ٧٠.