بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٦ - واژه«جهنم» در قرآن و حديث

چهار كيلومترى قدس بوده و زباله‌هاى شهر و لاشه‌هاى حيوانات را در آن‌جا مى‌ريختند و مى‌سوزاندند.[١] برخى اين كلمه را فارسى معرّب مى‌دانند.[٢] به تونل زير حمّام كه حرارت در آن مى‌دمند تا زمين حمّام را گرم كند نيز جهنّم مى‌گويند.[٣] شايد به دليل مشكوك بودن عربيت اين واژه، ابن فارس، آن را در مقاييس اللغة آن را نياورده؛ اما ابن منظور در وجه تسميه آن مى‌گويد:

الجهنام: القعر البعيد، و بئر جهنّم و جهنام، بكسر الجيم و الهاء: بعيدة القعر، و به سمّيت جهنّم لبعد قعرها.[٤] جهنام: عمق زياد. چاه جَهْنَم و جِهْنام، چاهى كه ژرف باشد. جهنّم را به خاطر عمقش به اين نام ناميده‌اند.

واژه «جهنّم» در قرآن و حديث‌

واژه «جهنّم»، هر ريشه‌اى كه داشته باشد، در قرآن و حديث، براى تبيين جايگاه مجازات تبهكاران به كار رفته و به نظر مى‌رسد كه عرب پيش از اسلام نيز با اين واژه آشنا بوده است.

گفتنى است كه واژه «جهنّم» در قرآن، ٧٧ بار تكرار شده و در نُه مورد، مضافٌ إليه «نار» قرار گرفته است و در همه اين موارد، مقصود از آن جايگاه مجازات تبهكاران در قيامت است؛ امّا واژه «نار» در قرآن، كاربردهاى مختلفى دارد كه توضيح خواهيم داد.

[١]. المفصّل فى تاريخ العرب: ج ٦ ص ٦٧٩.

[٢]. ر. ك: الصحاح: ج ٥ ص ١٨٩٢( مادّه« جهنّم»).

[٣]. ر. ك: لغت‌نامه دهخدا: ج ٥ ص ٦٩٦٦( واژه« جهنّم»).

[٤]. لسان العرب: ج ١٢ ص ١١٢( ماده« جهنم»).