بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٤ - واژه«حطمه» در قرآن و حديث

واژه‌شناسى «حُطَمه»

حطمه، صيغه مبالغه است از مادّه «حطم» به معناى در هم شكستن. از اين رو به سال‌هاى قحطى، «حُطْمه (بر وزن لقمه)» گفته مى‌شود؛ زيرا همه چيز را در هم مى‌شكند. نيز به محلّى از اطراف كعبه كه ميان حجر الأسود و درِ خانه واقع شده، «حطيم» گفته مى‌شود؛ زيرا در اثر ازدحام و فشار مردم، گويا استخوان‌ها در هم مى‌شكند. ابن فارس در اين باره آورده است:

الحاء و الطاء و الميم أصل واحد، و هو كسر الشي‌ء. يقال: حطمت الشي‌ء حطماً:

كسرته ... و الحطمة: السنة الشديدة، لأنّها تحطم كلّ شى‌ء.[١] ح ط م، يك ريشه است و آن، شكستن چيزى است. گفته مى‌شود: «حطمتُ الشى‌ء حطماً»، يعنى: آن را شكستم. حُطمه، به معناى قحطى شديد است؛ چون همه چيز را در هم، مى‌شكند.

بنا بر اين، نام‌گذارى دوزخ به «حُطمه» بدين جهت است كه آتش دوزخ، همه چيز را در هم مى‌شكند و متلاشى مى‌سازد.

واژه «حُطَمه» در قرآن و حديث‌

واژه «حطمه» دو بار در سوره هُمَزه، تكرار شده است. قرآن در توضيح اين نام، اوّلًا براى تصوير مبالغه و بيان عظمت آن، «نار (آتش)» را به «اللَّه» اضافه مى‌كند و ثانياً از ويژگى‌هاى آن مى‌گويد كه: آتشى است كه نه تنها ظاهر جسم، بلكه جان و دل را هم مى‌سوزاند:

[١]. معجم مقاييس اللغة: ج ٢ ص ٧٨( ماده« حطم»).