بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٩ - يك رابطه كشت و درو

٣. كيفرهاى تكوينى اخروى‌

مى‌توان گفت خاستگاه كيفرهاى جهان آخرت نيز مانند كيفرهاى تكوينى دنيوى، اعتبارى و قراردادى نيست؛ اما رابطه تكوينى آنها با اعمال زشت و كردارهاى ناپسند، قوى‌تر از رابطه كيفرهاى تكوينى دنيوى است، بدين معنا كه رابطه تكوينى كيفرهاى دنيوى، رابطه علّت و معلول است؛ ولى رابطه كيفرهاى تكوينى اخروى، رابطه اتّحاد ظاهر و باطن است.

گفتنى است كه در نصوص اسلامى، رابطه عمل و جزاى اخروى، به دو گونه تصوير شده است:

يك. رابطه كشت و درو

در شمارى از احاديث، رابطه عمل و جزاى اخروى، رابطه درخت و ميوه آن، معرّفى گرديده است، مانند آنچه از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل شده كه مى‌فرمايد:

الدُّنيا مَزرَعَةُ الآخِرَةِ.[١]

دنيا، كشتزار آخرت است.

مَن يَزرَع خَيراً يوشِكُ أن يَحصُدَ رَغبَةً، و مَن يَزرَع شَرّاً يوشِكُ أن يَحصُدَ نَدامَةً، و لِكُلِّ زارِعٍ ما زَرَعَ.[٢]

هر كه خوبى بكارد، زودا كه منفعت بِدرَوَد و هر كه بدى بكارد، به زودى پشيمانى مى‌دِرَود. [آرى!] هر كشتگر، آن درويد كه كاشت.

[١]. تنبيه الخواطر: ج ١ ص ١٨٣، عوالى اللآلى: ج ١ ص ٢٦٧ ح ٦٦؛ إحياء علوم الدين: ج ٤ ص ٣١.

[٢]. الأمالي، طوسى: ص ٥٢٧ ح ١١٦٢، مكارم الأخلاق: ج ٢ ص ٣٦٥ ح ٢٦٦١، تنبيه الخواطر: ج ٢ ص ٥٣، أعلام الدين: ص ١٩٠، بحار الأنوار: ج ٧١ ص ١٧٦ ح ١٥.