مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٤٥٦ - الفصل العاشر فى كيفية تحريك العقول المجردة للاجرام الفلكية

خياليه‌اش حاصل و صور علميه است در بالا كه تحصيل حاصل است، و اگر نه چنين است بلكه جزء فجزء حاصل مى‌شود او در متخيله‌اش بطورى كه يك جزء را تصور مى‌كند پس حاصل مى‌شود باز شايق و طالب حركت ديگر مى‌شود، پس تصور مى‌كند لازم مى‌آيد سكونى متخلل بشود در آنجايى كه تصور حركت ديگر مى‌كند و از اين لازم مى‌آيد كه محدد الجهات محدد الجهات نباشد زيرا كه جميع حوادث مستندند به متجدد بالذات، پس بايد محدد الجهات ديگرى باشد كه سكون متخلل مذكور را حركت او ظرف و زمان باشد و حال آنكه ثابت شد كه يك محدد الجهات زيادتر نداريم و همه زمانيات و تجددات منتهى به حركت او مى‌شوند و او ظرف است از براى حوادث. پس مراد كلى عقلى باشد و او تشبّه به علت است با اختلاف مراتب شدّة و ضعفا كه به هر مرتبه كه مى‌رسد استكمال حاصل مى‌شود طالب بالاتر از او مى‌شود يعنى در هر مرتبه تشبّه به علت حاصل مى‌شود باز طالب اعلى مى‌شود.

[٥٤٦] قوله «يوجب ان يكون لها نفس ...» [١]

يعنى درباب نفس خواهد آمد كه او از روى ادراك كلى اثبات نفس ناطقه مى‌كند از براى انسان نه بالعكس.

[٥٤٧] قوله «لان المظنون غير دائم ...» [٢]

زيرا كه شايد حمد و ثناء نكردند و علاوه بر اين عالى طالب دانى نمى‌شود.

[٥٤٨] قوله «و كان سليم الطبع يحدس ...» [٣]

يعنى خود از جنس غايت نتواند بشود چگونه حمد و ثناى او مى‌شود.

[٥٤٩] قوله «فهو لنيل امر متجدد دائم ...» [٤]

و آن امر تشبه به علت است كه او آنافآنا از براى او هست و لذا كمالات او آنافآنا حاصل است فلذا است كه حركت هم دائمى است مثل كسى است كه طالب دنيا يا طالب علم باشد كه پس هزار تومان را به نظر مى‌كرد همينكه تحصيل كرد طالب پنجاه هزار تومان مى‌شود و

[١]. ١٨٢/ ٢.

[٢]. ١٨٢/ ٣.

[٣]. ١٨٢/ ٥.

[٤]. ١٨٢/ ٨.