مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٣١ - ٣ - رساله تاريخ حكما

او التفاتى نيست، حتى از ذات و صفات خود نيز غافلند، واله و حيران حق‌اند. طائفه دوم را التفات تربيت بمادون خود است و وسائط جود و رحمت حضرت حقند. طائفه اول همان عقول طوليه‌اند، طائفه دوم همان عقول عرضيه مى‌باشند.

٦- قسم دوم از جواهر ملكوتى موجودى است كه در اصل وجود از تعلق حلولى به ماده مبرّى است ولى چون تمام كمالات او به حسب اصل وجود حاصل نيست، لذا با اسباب داخليه يا خارجيه از مبدء خيرات استفاضه و استكمال مى‌كند تا به حقيقت تامه كامله شبيه شود. حديث شريف «لما خلق الله العقل استنطقه ثم قال له اقبل فاقبل ...» در وصف همين موجود كريم صادر شده است.

معيار وجود قرب به حق است و ميزان قرب قوه اطلاق ظهور است، كه تخلق باخلاق الله مى‌باشد. آن مرتبه شامخه مرتبه محمّديه است. نام ديگر حقيقت محمديه دره بيضاء يا ركن ابيض مى‌باشد.

٧- عرش هويت يا عرش وجود چهار ركن دارد: ركن اول: عقل كل، قلم اعلى، دره بيضاء و محمديه بيضاء، ركن دوم: ركن اصغر، نفس كل، علوية العليا. ركن سوم: ركن اخضر، خيال كل، مثال كل، عرش رحمن. ركن چهارم: ركن احمر، طبيعت كل، دهر ايسراسفل، عرش جسمانى.

ركن اول عقل يا روح نيز ناميده شده است. حكيم مؤسس سپس با تحليل عرفانى حديث عقل كافى مراد از استنطاق، اقبال و ادبار عقل را تشريح مى‌كند و با تطبيق آن بر حقيقت محمديه، رساله را با تفسير عرفانى حديث قدسى «كنت كنزا مخفيا فاحببت ان اعرف فخلقت الخلق لكى اعرف» به پايان مى‌برد.

٣- رساله تاريخ حكما

١- كنت دو گوبينو (١٨١٦- ١٨٨٢ ميلادى) عالم و سياستمدار فرانسوى در دوره ناصر الدين شاه قاجار دوبار به عنوان سفير كبير فرانسه در ايران مأموريت يافت. وى در مدت اقامت خود در ايران با اصناف مختلف نشست و برخاست كرده و از بسيارى از آنها اسنادى بدست آورده است كه پاره‌اى از آنها در «ميراث گوبينو» در كتابخانه دانشگاه‌