مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٤٣٦ - الفصل الخامس فى ان السماء حيوان

بخواهد فعليّة انسانية حاصل بكند و صورة انسانية در او حاصل بشود لا محالة محتاج است به مبدئى و ما نحن فيه ايضا كذلك و هو ظاهر.

[٤٩٣] قوله «او طبيعيّة ...» [١]

الطبيعة هى المبدء للحركة و السكون و المبدء عبارة عما به الخروج من القوّة الى الفعل.

[٤٩٤] قوله «فى طبعه ميل ...» [٢]

مثلا سنگى در ارض است نه ميل به بالا دارد و نه مبدء ميل اسباب ميل مى‌خواهد كه از قبيل قاسر باشد مثلا سنگى را كه بالا انداختى بخواهد پائين بيايد هم مبدء دارد و هم ميل و اما سنگى را كه بالا انداختى مبدء دارد كه قاسر باشد لكن ميل ندارد.

[٤٩٥] قوله «الّا بمعاوق داخلى ...» [٣]

و ميل طاعى مثلا هر گاه كسى سنگ پنج سيرى را بالا بيندازد و يا ده سيرى، البته پنج سيرى در بالا رفتن اسرع است از ده سيرى. پس بطؤ ده سيرى به جهت معاوق داخلى است كه زيادتى و سنگينى سنگ است و آن ديگرى ندارد، با وجود آنكه قوه يكى است و داعى واحد است در هر دو.

[٤٩٦] قوله «بمركزه و محيطه ...» [٤]

مركزش همان مركز زمين است كه مركز فلك هم هست و محيطش كه خودش است به مركز يعنى الى الوسط و محيطه يعنى من الوسط.

[٤٩٧] قوله «جرمانيتين ...» [٥]

نظر به اينكه جرمانيات عقل و شعور و اغراض ندارند و حاصل كلام اين است كه همينكه حركت به ميل طبيعى مى‌شود طبيعى فرار مى‌كند از موضعى كه منافر است مر

[١]. ١٧٤/ ٢٠.

[٢]. ١٧٤/ ٢١.

[٣]. ١٧٤/ ٢٢.

[٤]. ١٧٥/ ٢.

[٥]. ١٧٥/ ٥. فى المبدء و المعاد المطبوعة «جسمانيتين».