مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ١٩ - ١ - رسالة فى احكام الوجود و الماهية

آوريم. به هر حال سطح علمى بدايع الحكم و جلد اول و دوّم مجموعه مصنفات از جلد سوّم بالاتر است. اما اين بدان معنى نيست كه آثار چهارده گانه جلد سوّم بى‌اعتبار و كم‌اهميت است.

آنچنانكه خواهيم ديد، آثار اين مجلّد با كتب فلسفى بسيارى فلاسفه قابل مقايسه است.

پس از بيان مقدماتى و عمومى فوق الذكر نوبت به بررسى تفكيكى و مشروح هر يك از آثار چهارده گانه مى‌رسد.

١- رسالة فى احكام الوجود و الماهية

معرفى اين رساله در گرو شناخت نسخه منحصر بفرد خطى مجموعه‌اى است كه حاوى هفت رساله آقا على مى‌باشد، لذا قبل از هر بحثى به معرفى اين نسخه مى‌پردازيم.

در خزانه نسخ خطى كتابخانه عمومى مرحوم آيت الله مرعشى نجفى در قم مجموعه‌اى است به شماره ٥٥٨٨ كه به نام مجموعه فلسفى آقا على بن عبد الله مدرس زنوزى ثبت شده است. [١] اين مجموعه ١٤٣ ورق دارد كه ٩ ورق آن سفيد و فاقد مطلب است (بنابراين ١٣٤ ورق مطلب درج شده دارد). در اين مجموعه هفت اثر با مشخصات ذيل به چشم مى‌خورد: در آغاز آن نوشته شده است: «هو الواقف على الضماير، از كتب موقوفه اقل الخليقة كلبعلى شرندى بر اولاد ذكور خود، فلهم التصرف عند القابلية و الاستعداد».

١- ورق ١ تا ١٤: هذه اشارات الى بعض مقاصد الشواهد الربوبية.

٢- ورق ١٧: [رساله فوائد]

٣- ورق ١٨ تا ٩٤: تقريرات متعلقة بمبدء و معاد

٤- ورق ١٠٠ تا ١٢٣: [رسالة فى احكام الوجود و الماهية]

[١]. فهرست نسخه‌هاى خطى كتابخانه عمومى حضرت آيت الله العظمى نجفى مرعشى، نگارش سيد احمد حسينى، قم، ١٣٦٦، جلد ١٤، صفحه ٣٥٣- ٣٥٤. ايشان تنها رسائل اول، سوم و پنجم را شناسايى و معرفى كرده در انتها متذكر شده است: «در مجموعه جز رساله‌هاى ذكر شده نوشته‌هاى پراكنده ديگرى نيز آمده است بعلاوه ذكر كرده است كه اين‌دو حاشيه [حاشية الشواهد و حاشية المبدء و المعاد] را روى جلد كاتب نسخه از تقريرات زنوزى معرفى كرده، بدين جهت از نوشته‌هاى ديگرى مى‌باشد.»