مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٢٨ - ٢ - رساله حقيقت محمديه

شده كه اين رساله از رسائل «آقا على مدرّس دام ظلّه» است. از اين نسخه بدخط با علامت «س» ياد كرده‌ايم.

دوّم: مجموعه خطى شماره ٩١٨ كتابخانه مدرسه مروى تهران. تاريخ كتابت و نام كاتب رساله مشخص نيست. در آغاز و انجام آن اشاره‌اى به اين كه رساله متعلق به آقا على است ديده نمى‌شود. در همين مجموعه، رسالة فى العلة و المعلول از آقا على با تاريخ كتابت ١٢٩٨ ه. ق درج شده است. از اين نسخه با علامت «م» ياد كرديم. نقص انتهاى نسخه پيشين را با اين نسخه جبران كرديم.

چون هيچيك از اين دو نسخه بر ديگر رجحانى نداشت، متن رساله براساس هر دو نسخه تصحيح انتقادى شده است. اين رساله تاكنون مطلقا منتشر نشده است و براى نخستين بار در اين مجموعه به زيور طبع آراسته مى‌شود.

٢- آقا على در ديگر آثار خود از جمله رساله سرگذشت، از اين رساله ياد نكرده، بعلاوه در مجموعه‌هاى كتابشناسى از قبيل الذريعة نيز به اين رساله اشاره‌اى نشده است. در هيچيك از دو نسخه آن نيز عنوان خاصى براى آن تعيين نشده است. در سطور آغازين آن آمده است كه اين رساله «در بيان معنى مرشد و هادى و اثبات وجود او» است. مى‌توان رساله را به همين نام ناميد. با توجه به اين كه در اواسط رساله، در مراتب سلوك و مراحل وجود بحث از حقيقت محمّديه به ميان مى‌آيد، تبركّا عنوان «رساله حقيقت محمديه» را براى آن برگزيديم.

٣- در اين رساله استناد به آيات و روايات بيش از آثار فلسفى خالص آقا على به چشم مى‌خورد، در مواضعى مستقلا به تشريح برخى احاديث عالية المضامين پرداخته است. اما در سراسر رساله حتى يكبار به اقوال و آراء فلاسفه يا عرفا استناد نشده است.

٤- بر انتساب اين رساله به حكيم مؤسس ادله ذيل قابل اقامه است:

اول: تصريح در آغاز نسخه خطى «س» به اين كه اين رساله از رسائل آقا على مدرس است.

دوّم: برخى از مباحث اين رساله در ديگر آثار آقا على عينا تكرار شده است، به عنوان نمونه اركان اربعه عرش الهى در بدايع الحكم و تعليقات الاسفار به همين سبك و سياق به چشم مى‌خورد. هكذا تفسير عرفانى حديث «كنت كنزا مخفيا» كه به تفصيل در