مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٤٢٤ - الفصل الثالث فى بيان المحدد للجهة

[٤٦٠] قوله «و العدسية ...» [١]

زيرا كه اگر محدّد الجهات به صورت شكل عددى باشد به اينطور كه كرات ديگر در طوى او باشد معلوم است كه اطرافش ابعد است از مركز از او ساطش پس آنچه ابعد است فوق حقيقى خواهد بود و آنكه اقرب است فوق اضافى خواهد بود يعنى بالاضافة الى ذلك الابعد، پس اگر جسم محدّد به شكل عدسى باشد لازم مى‌آيد كه بعضى از مواضع او ابعد باشد از بعضى ديگر با آنكه گفتيم كه محدّد آن است كه ابعد از او و از مركز در ميانه اجسام نباشد پس محدّد به شكل عدسى نخواهد شد.

[٤٦١] قوله «الى المبدء الفاعلى ...» [٢]

اى العلّة الفاعليّة.

[٤٦٢] قوله «الى المبدء الغائى ...» [٣]

اى العلّة الغائية. «^»

[٤٦٣] قوله «فيضيق ...» [٤]

الفاء فاء جزاء و جواب للشرط الذى هو و امّا انه لم يعرض الى آخره، غرضه ان كلامنا فى البحث الالهى و هذه الامور من المسائل الطبيعية فيضيق عنها هذا الطور من البحث‌

(^) حاجى ميرزا محمود كه ملّا باشى شاه ناصر الدين خلّده الله بود از ميرزا محمّد حسن پسر آخوند مرحوم ٥ سؤال كرده كه «سئل حكيم كه لم خلق الذهب اصفر؟ قال اى الحكيم لكثرة طلّابها. چه معنى دارد كلام اين حكيم؟» ميرزا آيه «اصفر ﴿فاقِعٌ لَوْنُها تَسُرُّ النَّاظِرِينَ﴾» ٦ را خوانده بود، بعد ميرزا از آقا على استاد سؤال كرده معنى كلام مذكور را جواب داده بود كه «يعنى ليكثر طلّابها يعنى نظر به اينكه رنگ زرد خوب رنگى است كه همه كس خوشش مى‌آيد از آن جهت خداوند زرد خلق كرده كه جواب از علت غائيش داده بود و الا علت فاعليش همان ضرورت نوعيه شئ است.»

[١]. ١٦٧/ ٥.

[٢]. ١٦٨/ ٨.

[٣]. ١٦٨/ ٩.

[٤]. ١٦٨/ ١٠.

__________________________________________________

[٥]. اى الميرزا محمد حسن النورى ابن الآخوند الملا على النورى رضوان اللّه عليهما.

[٦]. البقرة/ ٦٩.