مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٢٩ - تحليل مفاد رساله حقيقت محمديه

بدايع الحكم آمده است.

سوم: اكثر قريب به اتفاق احاديث مورد استفاده اين رساله در ديگر آثار آقا على مكررا مورد استناد قرار گرفته است. وجه استناد در اين رساله با وجوه استناد در ديگر رسائل مشابه است.

چهارم: آراء مختار اين رساله هيچ منافرتى با آراء مشهور آقا على در ديگر آثارش ندارد، بلكه در برخى مورد كمال سازگارى با ديگر آثار وى نيز دارد.

پنجم: عناوين فصول معدود اين رساله به سبك فصل بندى ديگر آثار آقا على از قبيل بدايع الحكم و رسالة فى مباحث الحمل است، به عنوان نمونه: قسمة عقلية فى كلمة فلسفيه با عناوين بدايع الحكم، و استقاد عرش، تمثيل، توضيح و انارة با عناوين رسالة فى مباحث الحمل و رسالة فى الوجود الربط قابل مقايسه است.

ششم: سبك و سياق اين رساله با شيوه حكيم مؤسس بويژه در بدايع الحكم سازگار است.

به هر حال با توجه به قرائن فوق‌الذكر، انتساب اين رساله به آقا على مورد اطمينان است و دليلى هم بر خلاف آن اقامه نشده است.

٥- رساله با زبان فارسى آغاز مى‌شود. فصل دوم عربى است، از آغاز فصل سوم تا نيمه رساله فارسى و نيمه دوم رساله كلا عربى است. در آغاز رساله تنها چهار عنوان به عنوان فصل به چشم مى‌خورد. اما در اكثر متن رساله كه بعد از عنوان چهارم آمده، فصل بندى فراموش شده است. ضمنا در اين رساله به هيچيك از ديگر آثار آقا على نيز استناد نشده است.

تحليل مفاد رساله حقيقت محمديه‌

١- رساله حقيقت محمديه رساله‌اى عرفانى فلسفى در بيان معنى مرشد و هادى و اثبات وجود او براساس حكمت متعاليه است چرا كه حصول مراتب سلوك و درجات سالكين و منازل سائرين و مناهل واصلين متوقف به ارشاد مرشدين و هدايت هادين است.

٢- موجود عقلا بر چهار قسم است: ناقص، مستكفى، تام و فوق تمام. ناقص‌