رسائلى است كه يا تماما به زبان فارسى به رشته تحرير در آمده باشد يا حداقل بخشى از آن فارسى باشد. دو ثلث اخير رسالة فى احكام الوجود و الماهية و نيمه اول رساله حقيقت محمديه فارسى است. اما دو رساله ديگر يعنى رساله تاريخ حكما و رساله سرگذشت، تماما فارسى است. از اين چهار رساله، رسالة فى احكام الوجود و الماهيه فلسفى صرف است، رساله حقيقت محمديه عرفانى فلسفى است كه از اين زاويه قابل توجه مى‌باشد. موضوع دو رساله تاريخ حكما و رساله سرگذشت، تاريخ فلاسفه است كه در موضوع خود كم نظير مى‌باشند. مفصل‌ترين اين رسائل، رسالة فى احكام الوجود و الماهيه است.

در بخش دوّم تحت عنوان مقدمات و تقريظات سه اثر مختصر آقا على گردآمده است. نخست آخرين اثر ناتمام حكيم مؤسس بنام كشف الاسرار فى شرح اسرار الآيات ملاصدر است كه تنها به نگارش مقدّمه آن توفيق يافته است، دوّم تقريظ بر نخستين چاپ مفاتيح الغيب ملاصدرا كه حاكى از احترام و تحسين او نسبت به مؤسس حكمت متعاليه است و بالاخره تقريظ بر رساله ايضاح الادب شاگرد وفادارش صدر الافاضل تبريزى. از اين سه، اوّل و سوّم فارسى و دوّم عربى است.

مى‌دانيم كه سه اثر از آثار قطعى الاستناد حكيم مؤسس متأسفانه به زمان ما نرسيده است. از اين سه اثر از «رساله در اينكه منطق از علوم حكميه است تخمينا سه هزار بيت» [١] هيچ اثرى بدست نياورديم. آقا على در تعليقات شرح الهداية الاثيرية و رسالة فى مباحث الحمل از كتابى به نام «اصول الحكم فى شرح اثولوجيا» قطعاتى نقل كرده است. ما اين قطعات را از دو اثر فوق الذكر استخراج كرده، در كنار هم به نام «بقايا اصول الحكم» بازسازى كرديم. ضمنا در انتهاى رساله سرگذشت تصريح كرده كه «گاهى هم غزليات مى‌گفته است» اشعارى كه از آقا على بجامانده به عنوان بقاياى اشعار و غزليات گرد آورديم.

اين دو قسمت را به عنوان «بخش سوّم: قطعات باقيمانده از آثار مفقوده» آورده‌ايم.

اگر چه اشتهار آقا على در علوم عقليه و حكميه است، امّا او در منقول نيز دست داشته، علاوه بر تحصيل منقول نزد والدش در تهران و مدت كوتاهى در نجف، دوران خارج‌

[١]. رساله سرگذشت.