مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٢٧ - ٢ - رساله حقيقت محمديه

و جنس با هيولى را مورد بحث و تحليل قرار مى‌دهد.

مسئله سيزدهم: يكى از مواضع اختلاف بين مشاء و اشراق در تشكيك در طبايع مرسله در اين است كه آيا ممكن است كه دو چيز كه به نفس ماهيت و جزء ماهيت و لواحق ماهيت مفترق نباشند تمايزشان به اختلاف مراتب ماهيت در كمال و نقص باشد يا ممكن نيست؟ حكيم مؤسس پس از تحليل انتقادى دو برهان مشائين بر امتناع تشكيك در ذاتيات، از مدعاى حكماى اشراق در اين زمينه به شيوه صدر المتألهين و در تكميل مطالب وى دفاع مى‌كند.

مسئله چهاردهم: عارض بر دو قسم است عارض وجود و عارض ماهيت. مقصود از اعتبار وجود در عروض، مجرد مدخليت وجود بود، خواه در عروض و حمل واسطه بود، و خواه در ثبوت واسطه. عارض وجود عارضى بود كه بعد از تقرّر ماهيت به تقرّر وجودى ماهيت را عارض شود و عارض ماهيت عارضى بود كه ماهيت را پيش از تقرّر او تقرّرى بر مرتبه تقرّر معقول نبود، هر چند لازم و عارض ماهيت با ماهيت در وجود متّحد است.

مسئله پانزدهم: جنس به نسبت با فصل از لوازم وجود بود، و فصل به نسبت با جنس از عوارض ماهيت زيرا جنس بدون اعتبار فصل فاقد تحصل است، از اينروست كه فصل مانند علت مفيده طبيعت جنس است و اين اقتضاء و عليت فصل از سنخ وجود است. لذا فصول حقيقى وجود يا مراتب وجود است.

آنچه به اجمال گذشت برخى از مسائلى است كه در اين رساله شريفه مورد بحث واقع شده، تحليل تمامى مسائل مطروحه در اين رساله و تحليل انتقادى هر يك از اين مسائل مجالى ديگر مى‌طلبد.

٢- رساله حقيقت محمّديّه‌

١- از اين رساله دو نسخه خطى در دست است:

اوّل: مجموعه خطى شماره ٦٤٥٩ كتابخانه مدرسه عالى سپهسالار (شهيد مطهرى) صفحه ٣٤٨- ٣٦٤. تاريخ كتابت ١٢٩٧ ه. ق. متأسفانه پس از نگارش فهرست نسخ خطى كتابخانه مدرسه، برگه آخر اين رساله مفقود شده است. در آغاز اين نسخه تصريح‌