مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٤٧ - ١٣ - رساله فوائد

بودند و به تكليفات الهى و اوامر و نواهى و ثواب و عقاب قائل باشند، نسبت دادن و به مجرد شنيدن از افواه رجال بر آنها تشنيع كردن با عدم اطلاع بر زبان و اصطلاح آنها، خالى از عدم مبالات در دين و تجرّى نباشد.» [١]

١٣- رساله فوائد

١- در صفحه ١٧ نسخه خطى شماره ٥٥٨٨ كتابخانه آيت الله مرعشى نجفى قم مطالبى آمده كه فاقد عنوان، نام كاتب و تاريخ كتابت است. به اعتبار اينكه اكثر رسائل اين مجموعه قطعا يا اطمينانا از آن آقا على است، اين رساله مختصر فارسى را نيز از «آثار منسوب به حكيم مؤسس» به حساب آورديم و نام «رساله فوائد» را براى آن انتخاب كرديم.

٢- اين رساله شامل سه فائده است. فائده اوّل در بيان تفاوت بين برزخ شرع و برزخ وجود، و آخرت شرع و آخرت وجود. در اثناى اين فائده آمده است «آخرت شرع عبارت است از اينكه همين نفس دو مرتبه برگردد به همين بدنى كه در دنيا داشت و اين معاد جسمانى است و ترقيات او در همان بدن است» مى‌دانيم كه رأى ابتكارى آقا على در معاد جسمانى اين است كه بدن تحت تدبير نفس به مرتبه نفس ارتقاء پيدا مى‌كند، نه اينكه نفس تنزل به مرتبه بدن كند. بنابراين ظاهر اين فائده با رأى مختار نهايى حكيم مؤسس سازگار نيست، لذا يا در اين رساله در مقام نقل‌قول مشهور است نه بيان رأى خود، يا اينكه تاريخ نگارش اين رساله قبل از قائل شدن به رأى ابتكارى در سبيل الرشاد است.

فائده دوم، بحث مختصرى است در مفاد آيه شريفه «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» در اينكه اگر مراد از سموات «عقول» باشد به محال مى‌انجامد، چرا كه عدم تطابق بين قوس صعود و قوس نزول پيش مى‌آيد.

فائده سوم، درباره موضوع علم است، حيثيتهاى مختلف موضوع، علم را متعدد نمى‌كند، لهذا موضوع علم حكمت و كلام يكى است كه همان موجود بما هو موجود باشد، لكن جهت تحيث دوتاست. هكذا اينكه صوفيه جهت تحيث را به كشف قرار داده‌اند و حكيم به‌

[١]. بدايع الحكم، صفحه ٣٢٣- ٣٢٩ (با تلخيص).