جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٤١ - غزل ١٢٣ از سر كوى تو هر كو به ملالت برود

به آنها نظر افكندى و در برابر جلال و عظمتت مدهوش گشتند، سپس در باطن با آنها مناجات كردى و آشكارا و در ظاهر براى تو عمل نمودند.)

آرى، آنان كه طريقه بندگى و يا قرب و انس با حضرت حقّ سبحانه را اختيار نموده‌اند، بعضى در ابتداء مستور و هشيارند، و بعضى مست و عاشق. در آخر كار بايد مست را از مستور باز شناخت، كه:

٩٢٨

«كُلُ مَخْلُوقٍ يَجْرى إلى‌ ما لا يَدْرى.»

[١]: (تمام مخلوقات به سوى چيزى كه آگاهى از آن ندارند، روانند.).

خواجه هم مى خواهد بگويد: سر انجامِ سالك و مريد طريق و زاهد را بايد نگريست، زيرا پايان كار هركس ملاك است؛ كه:

٩٢٩

«مِلاكُ الأُمُورِ، حُسْنُ الْخَواتِمِ.»

[٢]:

(مُلاك امور، حُسن عاقبت آنهاست.- به گفته خواجه در جايى:

امّا:

با اين بيان بخواهد بگويد اگرچه حكم مستورى و مستى به سر انجام و پايان امر هر كسى بستگى دارد، امّا كسانى توفيق الهى شامل حالشان خواهد شد كه با تقوى‌ و اعمال صالح، لطف و عنايت حضرت دوست را به خود توجّه دهند؛ كه:

٩٣٠

«أَلتَّوْفيقُ مِنْ جَذَباتِ الرَّبِّ»

[٤]: (توفيق، از جذبه ها و كششهاى پروردگار مى باشد.).

[١] ( ١، ٢) فهرست موضوعى غرر و درر، باب العاقبة، ص ٢٥٤.

[٢] ( ١، ٢) فهرست موضوعى غرر و درر، باب العاقبة، ص ٢٥٤.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥٢، ص ٧٣.

[٤] - فهرست موضوعى غرر و درر، باب التوفيق، ص ٤٠٩.