جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٥١ - غزل ١٢٤ آن كس كه به دست، جام دارد

معشوقا! همواره در كشاكش تجليّات جمالى و جلالى‌ات به سر مى برم، و روز و شب خود را به يادت مى گذرانم، هر گاه به ملكوت كثرات مى نگرم، جمالت مرا جذب مى كند و چون از اين مشاهده باز مى مانم، كثرات با مظهريتّشان مرا به ياد تو مى‌دارند؛ بخواهد با اين بيان بگويد:

٩٣٧

«يا مَوْلاى! بِذِكْرِكَ عاشَ قَلْبى، وَبمُناجاتِكَ بَرَّدْتُ أَلَمَ الْخَوْفِ عَنّى»

[١]: (اى سرور من! دلم به ياد تو زنده است، و به مناجات با تو دردِ هراس را از خود خنك نموده‌ام.- بگويد:

و بگويد:

محبوبا! نه من به تنهايى، كه تمامى عالم دانسته و ندانسته گرفتار جمال تو مى‌باشيم و غلام و بنده‌ات هستيم؛ كه: «إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمنِ عَبْداً.»[٥]: (تمام آنان كه در آسمانها و زمين هستند، به صورت بنده و برده به سوى.

[١] - اقبال الاعمال، ص ٧٣.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٣٢٤، ص ٢٤٩.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥٥٢، ص ٣٩٥.

[٤] - اگرچه منظور خواجه در هر بيت و مصرعى بيان حقايق است، ليكن الفاظ مجازى را نيز به گونه ماهرانه‌اى( كه در مورد خود نهايت مناسبت را دارد) بكار گرفته است، مانند:« چاهِ ذَقَن» كه عبارت است از گوديى كه در هر دو طرف گونه و يا چانه ظاهر مى شود، و به زيبايى صورت مى افزايد، و در اطراف آن موهاى سياه مى رويد، لذا خواجه به جهت سياهى، آنها را« غلامِ چاهِ ذَقَن» ناميده است، چنين مناسبتهايى در اكثر ابيات خواجه حافظ به چشم مى خورد.

[٥] - مريم: ٩٣.