جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٤٢٧ - غزل ١٧٢ در نظر بازى ما بىخبران حيرانند

يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً.»[١]: (اميد است پروردگارت تو را به مقام پسنديده اى بر انگيزد.- خلافتِ‌ «إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً»[٢]: (براستى كه من جانشينى [براى خود] در زمين قرار مى دهم.) نايل مى گردانند، «ما همه بنده و اين قوم، خداوندانند».

چرا كه پس از تعليم اسماء به آدم ٧ آنان كه جامع و متجلّى به آن اسمائند را از ملائكه استخبار نمود و فرمود: «أَنْبِئُونِي بِأَسْماءِ هؤُلاءِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ.»[٣]: (اگر راست مى گوييد، مرا از نامها [و كمالات‌] اينان با خبر سازيد.).

و ممكن است با اين بيت، اشاره به خروج حضرت آدم ٧ از بهشت و قبول شدن توبه او به سبب توجّه به محمد و آلش : نموده باشد؛ كه: «فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ.»[٤]: (پس آدم [٧‌] كلماتى را از پروردگارش فرا گرفت، آنگاه خداوند بر او رجوع نموده و توبه او را پذيرفت.) لذا عهد ما با آنان در ابتداى خلقت بسته شده:

و «ما همه بنده و اين قوم، خداوندانند».

و چرا چنان نباشيم؟ كه حضرت دوست امر فرموده: «إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا.»[٥]: (ولىّ و سرپرست شما، تنها خدا و فرستاده او و كسانى هستند كه ايمان آورده‌اند.- نيز فرموده: «أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ.»[٦]: (اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! از خدا اطاعت نمائيد و از رسول و صاحبان امرتان پيروى كنيد.).

و ممكن است مقصود خواجه از «عهد» آن عهدى باشد كه خداوند در ازل از بشر به نبوّت انبياء و ولايت امامان دوازده گانه- صلوات الله عليهم اجمعين- اقرار.

[١] - اسراء: ٧٩.

[٢] - بقره: ٣٠.

[٣] - بقره: ٣١.

[٤] - بقره: ٣٧.

[٥] - مائده: ٥٥.

[٦] - نساء: ٥٩.