جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ

سروده اى از امام خمينى قدس سره

سروده اى از علامه طباطبائى قدس سره

مقدمه نقش استاد در تربيت سالك

غزل 121 اگر آن طاير قدسى ز درم باز آيد

غزل 122 از ديده، خون دل، همه بر روى ما رود

غزل 123 از سر كوى تو هر كو به ملالت برود

غزل 124 آن كس كه به دست، جام دارد

غزل 125 آن كه از سنبل او، غاليه تابى دارد

غزل 126 اگر نه باده، غم دل ز ياد ما ببرد

غزل 127 اگر روم ز پىاش، فتنه ها بر انگيزد

غزل 128 آن كيست كز روى كرم، با من وفادارى كند؟

غزل 129 اى پسته تو خنده زده بر حديث قند!

غزل 130 اگر ز كوى تو بويى به من رساند باد

غزل 131 به آب روشن مى عارفى طهارت كرد

غزل 132 به سر جام جم آنگه نظر توانى كرد

غزل 133 بيا كه ترك فلك، خوان روزه غارت كرد

غزل 134 بلبلى خون جگر خورد و گلى حاصل كرد

غزل 135 بخت از دهان يار نشانم نمى دهد

غزل 136 بود آيا كه در ميكده ها بگشايند؟

غزل 137 بعد از اين دست من و دامن آن سرو بلند

غزل 138 بتى دارم كه گرد گل ز سنبل سايبان دارد

غزل 139 به حسن خلق و وفا كس به يار ما نرسد

غزل 140 بيا كه رايت منصور پادشاه رسيد

غزل 141 بنفشه دوش به گل گفت و خوش نشانى داد

غزل 142 پيرانه سرم عشق جوانى به سر افتاد

غزل 143 بريد باد صبا دوشم آگهى آورد

غزل 144 به كوى ميكده يارب! سحر چه مشغله بود

غزل 145 بوى خوش تو هر كه ز باد صبا شنيد

غزل 146 بر سر آنم كه گر ز دست بر آيد

غزل 147 پيش از اينت بيش از اين غمخوارى عشاق بود

غزل 148 تا ز ميخانه و مى نام و نشان خواهد بود

غزل 149 ترسم كه اشك در غم ما پرده در شود

غزل 150 تنت به ناز طبيبان نيازمند مباد!

غزل 151 ترك من چون جعد مشكين گرد كاكل بشكند

غزل 152 جان بىجمال جانان، ميل جنان ندارد

غزل 153 جهان بر ابروى عيد از هلال، وسمه كشيد

غزل 154 جمالت آفتاب هر نظر باد!

غزل 155 چو رويت مهر و مه تابان نباشد

غزل 156 چو آفتاب مى از مشرق پياله بر آيد

غزل 157 چو باد عزم سر كوى يار خواهم كرد

غزل 158 چه مستى است ندانم كه رو به ما آورد

غزل 159 چو دست بر سر زلفش زنم، به تاب رود

غزل 160 حسب حالى ننوشتيم و شد ايامى چند

غزل 161 حسن تو هميشه در فزون باد!

غزل 162 خسروا! گوى فلك در خم چوگان تو باد!

غزل 163 خوش است خلوت اگر يار، يار من باشد

غزل 164 خوش آمد گل و زآن خوشتر نباشد

غزل 165 خستگان را چو طلب باشد و قوت نبود

غزل 166 دلبر برفت و دلشدگان را خبر نكرد

غزل 167 دل از من برد و روى از من نهان كرد

غزل 168 دلا! بسوز، كه سوز تو كارها بكند

غزل 169 ديدى اى دل! كه غم يار دگر بار چه كرد؟

غزل 170 دست در حلقه آن زلف دو تا نتوان كرد

غزل 171 دانى كه چنگ و عودچه تقرير مى كنند؟

غزل 172 در نظر بازى ما بىخبران حيرانند

غزل 173 دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند

غزل 174 دوش ديدم كه ملائك در ميخانه زدند

غزل 175 دل من به دور رويت، ز چمن فراغ دارد

غزل 176 دادگرا! فلك تو را، جرعه كش پياله باد!

غزل 177 ديرى است كه دلدار پيامى نفرستاد

غزل 178 دى پير مى فروش كه ذكرش به خير باد!

غزل 179 دوش در حلقه ما قصه گيسوى تو بود

غزل 180 در ازل پرتو حسنت ز تجلى دم زد

جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٢٧١ - غزل ١٥٢ جان بىجمال جانان، ميل جنان ندارد

اى دل! طريقِ رندى از محتسب بياموز		مست است و در حقِ او، كس اين گمان ندارد

اى سالك! و يااى خواجه! رندى و زيركى را در عاشقى‌ات به محبوب پيشه خود ساز، در باطن با حقّ سبحانه، و در ظاهر و كردار چون محتسب و زاهد باش، وى مست حقيقت خود (كه محيط به اوست) مى‌باشد؛ امّا نه خود به مستى خود آگاه است و نه ديگران، و اعمالش نيز به مستى او گواهى نمى دهد. در جايى در مقام اختيار اين طريقه مى گويد:

من و صلاح و سلامت، كس اين گمان نبرد		كه كس به رندِ خرابات، ظنّ آن نبرد

من اين مرقَّعِ پشمينه بهرِ آن دارم‌		كه زيرِ خرقه كشم مِىْ، كس اين گمان نبرد[١]

و نيز مى گويد:

اگرچه باده فرح بخش و باد گلبيز است‌		به بانگِ چنگ مخور مى، كه محتسب تيزاست‌

در آستينِ مُرَقَّع پياله پنهان كن‌		كه همچو چشم صراحى، زمانه خون ريزاست‌

ز رنگِ باده بشوييد خرقه ها از اشك‌		كه موسم ورع و روزگار پرهيز است‌[٢]

كس در جهان ندارد يك بنده همچو حافظ		زيرا كه چون تو شاهى كس در جهان ندارد

آرى آنان كه بندگيشان به نهايت رسيده، به غرض غايى از خلقت نايل گشته‌اند؛ كه: «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ، إِلَّا لِيَعْبُدُونِ.»[٣]: (و جنّ و انس را نيافريدم مگر اينكه مرا بپرستند.- آن كس كه پذيرفته درگاه حضرت دوست گشته بستگىِ به غير او نخواهد داشت، بلكه به يك تعبير، غيرى در نظر و ديده دلش نخواهد آمد. خواجه نيز مى گويد: محبوبا! چون تو مولاى منى بندگى‌ام به اوج خود رسيده بخواهد.

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٤٨، ص ٢٠١.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٦٠، ص ٧٧.

[٣] - ذاريات: ٥٦.