رسالههاى خطى فقهى - گروه محققان - الصفحة ٣٢٠ - باب دوم آداب الاستنجاء

ساخته باشد، مثل استنجاء از بول است كه به آب واجب است و به غير آب مجزى نيست و اين حكم نيز اجماعى و منصوص عليه است و حدّ معتبر مقرر شرعى ازاله عين است و اثر.

و معنى اثر: اجزاء صغيره است از رطوبت عين، يا از بقاياى نجاست كه در محل بعد از زوال و انقلاع جرم و تنشيف رطوبات باقى ماند و حسّ بصر ادراك آن نكند [و] تا نرمى آن از محل به آب زايل نشود و دست به حاسه لامسه ادراك خشونت محل نكند، نجاست محل باقى است و طهارت حاصل نيست.

اين است ضابطه طهارت محل به منطوق حديث أبي الحسن الكاظم (ع) در صحيحه عبد اللّه بن المغيرة[١].

و ابو يعلى سلّار بن عبد العزيز صرير- يعنى آواز- خشونت محلّ را شرط و حصول صرير را، حدّ ضابطه طهارت مى‌داند[٢].

و محقق در معتبر مى‌گويد: حصول صرير مختلف مى‌شود به حسب اختلاف حرارت و برودت آب، پس آن را مناط طهارت ساختن منضبط نيست‌[٣].

و اگر براز از اطراف حلقه مخرج تعديه نكرده باشد و حواشى و حول آن آلوده نشده باشد، متخلّى مخيّر است كه استنجاء به احجار كند يا به آب، يا جمع كند ميان احجار و

[١]. الكافي، ج ٣، ص ١٧، ح ٩، تهذيب الاحكام، ج ١، ص ٢٨- ٢٩، ح ٧٥.

[٢]. المراسم، ص ٣٢ و در آن آمده:« حتّى يطهر الموضع و صحح حتّى يصرّ الموضع».

[٣]. المعتبر، ج ١، ص ١٢٩ و در حاشيه آمده است:« و ابن ادريس در سرائر اختيار كرده است كه استعمال آب در استنجاء محدود به حدّى نيست، بلكه ضابطه سكون نفس و ثلوج قلب و اطمينان است. در نقاء و پاكيزگى موضع نجو از خبث أثراً و عيناً بعد از آن گفته است: و قد ذهب بعض أصحابنا إلى أنّ حده خشونة الموضع و أن يصرّ و هذا ليس بشي‌ء يعتمده لأنّه يختلف باختلاف المياه و الزمان، فماء المطر المستنقع في العدوان لا يخشن الموضع و لو استعمل مائة مرّة، يخشن الموضع بأقل منه»( منه( ره» و اين حاشيه در نسخه« ب» و« د» در متن آورده شده است.