رسالههاى خطى فقهى - گروه محققان - الصفحة ٤٤٩ - باب اول در بيان كيفيت تضمن آيات سوره جمعه بر فريضه مزبوره

مرغوب فيه و معمول به‌[١] جميع اهل آسمان و زمين است و فايده علم عمل است ودنيا و اعتبارات دنيا فانى است، تصريح نمود به خطاب مشافهه بدون واسطه «قل» در آيه نهم:

«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا نُودِيَ لِلصَّلاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلى‌ ذِكْرِ اللَّهِ وَ ذَرُوا الْبَيْعَ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ» و در آن اشاره است به اين كه اين حكم و تكليف عام است نسبت به جميع ازمان و اشخاص، و اختصاص به زمان رسول و خطاب رسول ندارد، به خلاف آيه سادسه، كه چون جماعتى موجودين از يهود- كه در زمان آن حضرت بوده‌اند- اين دعوى مى‌نموده‌اند كه: ما اولياء خداييم و ديگران اولياء نيستند[٢] تخصيص فرمود جواب ايشان را به آن حضرت به لفظ «قُلْ».

و اگر در اين آيه فريضه جمعه خطاب به مؤمنين به واسطه «قل» مى‌بود استدلال مى‌نمودند بر تخصيص فريضه جمعه به جماعت حاضرين زمان آن حضرت، چنانچه در خطاب مشافهه مى‌گويند، و بر مردمان شبهه مى‌كنند كه: معقول نيست از حكيم عليم كه مخاطب سازد جماعتى را كه معدوم باشند در حين نزول آيه و بعد از هزار و صد سال ديگر و زياده از آن موجود شوند. و اين استعباد [را] در آيه وضوء[٣] و غير از او تكاليف، و ما سواى او از الفاظ: «يا بَنِي آدَمَ»[٤] و «يا أَيُّهَا النَّاسُ»[٥] و «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا»[٦] كه بى‌شك جماعت معدومين حين نزول آيه، الى يوم القيامه، داخل‌اند در خطاب و الاّ

[١]. همه به آن رغبت دارند و در انجام آن كوشش مى‌كنند.

[٢]. در نسخه آمده است:« و ديگرى».

[٣]. مائده، آيه ٦.

[٤]. اعراف، آيات ٢٦، ٢٧، ٣١ و ٣٥ و يس، آيه ٦٠.

[٥]. درآيه‌هاى بسيار، ر. ك: بقره، آيه ٢١ و ١٦٨ و اول نساء.

[٦]. در آيه هاى بسيار، ر. ك: بقره، آيه‌هاى ١٠٤، ١٥٣، ١٧٢، ١٧٨، ١٨١، ٢٠٨، ٢٥٤، ٢٦٤، ٢٦٧، ٢٧٨ و ٢٨٢.