رسالههاى خطى فقهى - گروه محققان - الصفحة ٤٦٤ - باب دوم در بيان كيفيت تضمن آيات سوره منافقين بر مذمت تاركين جمعه

جواب آنكه: ظاهر مسأله آنست كه محافظت مال و ولد مذكورَين واجب است اگر جمع ممكن نباشد، وليكن اگر در سفر باشد نماز جمعه ساقط است و اگر در حضر باشد نادر است كه به سبب حضور در جمعه خوف تلف مال بود و كسى غير مكلّف به جمعه به هم نرسد كه محافظت مال كنند. و امّا اگر شخصى باشد كه اگر به جمعه حاضر شود خوف تلف آن شخص است نماز جمعه ساقط است؛ به جهت وجوب محافظت نفس محترمه از تلف و منافات با آيه ندارد؛ چه در آيه منعى نيست از حفظ و تربيت مذكورين، بلكه منع است از غافل ساختن اموال و اولاد شما را از ذكر خداى، به اين روش كه بدون ضرورت ترك ذكر بكنند، به جهت آن كه شكّى نيست كه در حالت اضطرار به موجب «الضرورات تبيح المحظورات»[١] ترك سعى واجب است چنان كه تقيّه نيز از جمله ضرورات مجوّز ترك سعى است.

اگر گويند: چرا ازواج را نفرموده‌اند با وجود آن كه ازواج بيشتر مردان را از راه حق دور و به باطل امر مى‌نمايد؟

جواب آن كه: مى‌تواند بود كه مراد از اولاد در اين مقام، اولاد هر والدين بوده باشد و ظاهر است كه زنان اولاد والدين خود اند، و اضافه او به مخاطبين به جهت «ادنى ملابسة»[٢] او است به مخاطبين يا به اعتبار آنكه هر چند زنان ازواج بعضى مخاطبين بوده باشند، اولاد مخاطب ديگر خواهند بود، پس به اين اعتبار اولاد مخاطبين بوده باشد و در اين هنگام جميع بنى آدم داخل خواهند بود، به جهت آن كه بر اولاد هر يك صادق است.

و تعبير از صلاة به «ذكر [الله‌]» به جهت آنست كه دلالت كند بر اين كه صلاة

[١]. ر. ك: بحارالانوار، ج ١٠٧، ص ١٠٧، باب اخبار مشهور بر زبان مردم، ح ٩.

[٢].« أدنى ملابسة» يعنى كمترين ارتباط و ملازمت و مشابهت.