رسالههاى خطى فقهى - گروه محققان - الصفحة ٤٥٠ - باب اول در بيان كيفيت تضمن آيات سوره جمعه بر فريضه مزبوره

لازم مى‌آيد كه مردمان در اين اعصار از عهده تكليف بيرون باشند.

و هرگاه كسى گويد به ايشان كه: در آيات مذكوره خطاب به موجودين شده و معدومين به تبعيّت موجودين در خطاب داخل‌اند، جواب مى‌گويند كه: دخول معدومين، در آن خطابات، اجماعى است و اين اختلافى است، و ما را مى‌رسد كه در جواب ايشان گوييم كه:

اگر خطاب معدومين معقول نيست و قبيح است، در همه جا قبيح است و اگر قبيح نيست در هيچ جا قبيح نيست و ديگر آن كه در وقت نزول آيه جمعه اختلافى نبود و فرقى نبود ميان آن و آيه وضوء[١]، پس ادعاى فرق، ناشى از اهل اختلاف است. ديگر آن كه لازم مى‌آيد كه در هر خطاب شارع، جايز باشد كه مكلّف اظهار مخالفت نمايد و خطاب را مخصوص جماعت حاضر گرداند و خود را غير مكلّف گرداند، و بر هر كه اندكى تأمل كند اين شبهه بسيار ظاهر است.

دوم: از جمله ادلّه آيه مزبوره بر استمرار فريضه جمعه، ندا[٢] عام است نسبت به جميع مردمان إلى يوم القيامه و اگر مخصوص به جمعى دون جمعى مى بود يا زمانى دون زمانى، بر حكيم عليم [لازم بود] ايراد مخصّصى كه اشخاص و ازمان غير مطلوب را اخراج كند.

سوم: تعليق ندا بر «الَّذِينَ آمَنُوا» دون «أيها الناس» و «بنى آدم» اشعار است به آن كه ايمان مقتضى آنست كه بندگان قبول امر الهى نمايند، مخالفت ننمايد در هيچ وقتى از أوقات، و چون سعى به اين فريضه مزبوره مترتب است بر ايمان و مؤمن، و مادام ايمان‌

[١]. مراد آيه شريفه:« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ ...» تا آخر آيه ٦ از سوره مائده است.

[٢]. مراد حرف‌« يا» است كه براى ندا استفاده مى‌شود و اين حرف بر سر« أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» آمده كه منادى عام است و شامل همه كسانى است كه عنوان« مؤمن» بر آنها اطلاق مى‌شود چه آنها كه در زمان پيغمبر بودند يا كسانى كه بعداً ايمان آوردند.