انَّ اللَّهَ- عَزَّ وَ جَلَّ- يَفْرَحُ بِتَوْبَةِ عَبْدِهِ الْمُؤمِنْ اذا تابَ كَما يَفْرَحُ احَدُكُمْ بِضالَّتِهِ اذا وَجَدَها.[٢] خداى- عزّ و جلّ- به توبه و بازگشت بنده مؤمنش، آن گاه كه توبه كند، شاد مى‌شود؛ همچون شادى يكى از شما آن گاه كه به گمشده خود دست يافته است.

وَ لَوْ لا انَّكُمْ تَذنِبُونَ فَتَسْتَغْفِروُنَ اللَّهَ لَخَلَقَ اللَّهُ خَلْقاً حتَّى يَذْنِبُوا، ثُمّ يَسْتَغْفِرُواللَّهِ فَيَغْفِرُ [اللَّهُ‌] لَهُمْ.[٣] و اگر چنين نبود كه شما گناه مى‌كنيد و از خدا آمرزش بخواهيد، هر آينه، خداوند آفريدگانى را مى‌آفريد تا گناه كنند، سپس از خداوند، آمرزش طلبند و [خدا] آنان را بيامرزد.

نصيب ماست بهشت اى خداشناس برو		كه مُستَحِقِّ كرامت گناهكاران‌اند.

(حافظ)

در انديشه دينى و آموزه‌هاى اسلامى، گناه، امرى عارضى و جبران‌پذير، بلكه محو شدنى است كه دستاورد بُعد حيوانى و نيازهاى شهوانى انسان است، و به دنبال غفلت از خداوند و غفلت از منزلت انسانى انسان رخ مى‌دهد و وجود او را آلوده مى‌كند. بنا بر اين، يك وصف لازم و جدايى‌ناپذير و گِرهى ناگشودنى در ژرفاى وجود آدمى نيست، بلكه با هشدارِ هشدار دهنده‌اى و يادكَردِ خداوند و روى آوردن به او و توفيق الهى، توبه، امرى ممكن مى‌شود. از همين روست كه امام سجّاد (ع) در اين بخش از ستايش خود، توبه را اوّلًا:

به دلالت و راهنمايى خداوند و ثانياً: از نعمتهاى بى بديل و يگانه خداوند در مورد آدميان دانسته است؛ چرا كه توبه، راهِ درستِ زندگى را به آدمى مى‌آموزد و يگانه كيمياى خداوند است كه عيبها و زشتى‌ها و پلشتى‌ها را از وجود آدمى مى‌زدايد و كاستى‌ها را جبران و نقص‌ها را به كمال تبديل مى‌كند:

[١] - الكافى، ج ٢، ص ٤٣٥

[٢] - همان، ص ٤٣٦

[٣] - همان، ص ٤٢٤