خشنودى خداست، و حال آنكه عفو و بخشش، همواره پيش از رضا و خشنودى است؛ چرا كه خشنودى- همان طور كه معنا شد- ثواب الهى است و ثواب و پاداش، پس از عفو و بخشش خواهد بود؛ زيرا عفو و بخشش خداوند، تنها محو گناه و چشم پوشى از آن نيست؛ بلكه عفو خداوند، از رضاى او رساتر است. «رضايت» به معناى پاداش و سود و شايستگى و سزاوارى است؛ بر خلاف «عفو» كه سودى است بى‌هيچ شايستگى و سزاوارى؛ زيرا كه خداوند «كريم العفو» است؛ بدين معنا كه بدى‌ها را به نيكى تبديل مى‌كند و علاوه بر چشم پوشى از گناهان و محو آنها، نيكى‌ها را نيز به جاى آنها مى‌نهد؛ چنانكه در حديث آمده است كه:

جبرئيل شنيد كه حضرت ابراهيم (ع) در نيايش خود، اين سرود را مى‌خواند: «يا كَريمَ الْعَفْوِ» به آن حضرت گفت: «آيا مى‌دانى كه عفو كريمانه او چيست؟» گفت: «نه، اى جبرئيل!» گفت: «انْ عَفا عنِ السَّيئةِ كَتَبَها حَسَنَةً» اگر از گناه، در گذرد، آن را نيكى مى‌نويسد.[١]

و دليل اين گفتار نغز و گفتگوى پر مغز، سخن خداى تعالى است كه فرمود:

يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ وَكَانَ اللَّهُ غَفُوراً رحيماً.[٢] خداوند، بدى‌هايشان را به نيكى‌ها بدل گرداند. و خدا، آمرزگار و مهربان است.

كيميا دارى كه تبديلش كنى‌		گر چه جوى خون بود، نيلش كنى.[٣]

آنچه گفته شد، در صورتى است كه «رضا»، همان «ثواب و پاداش» باشد؛ امّا اگر مقصود از «رضا»- همان گونه كه درپاره‌اى از روايات آمده است- «اراده» خير و نيكى به بندگان است، به معناى سبب و باعث هر گونه سعادت و عامل هر گونه رهايى و رستن و دستيابى به مقصود خواهد بود كه در پرتو آن، آدمى، به كرامتى كه بالاترين ثواب است، دست خواهد يافت:

وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ.[٤] و خشنودى خداوند از همه برتر و بزرگتر است. اين است رستگارى و كاميابى بزرگ.

[١] - رياض السالكين، ج ١، ص ٣٢٩

[٢] - فرقان، آيه ٧٠

[٣] - مثنوى، دفتر دوم، بيت ٦٩٤.

[٤] - توبه، آيه ٧٢