به نتيجه‌هاى برهانى و علمى دست يابند، و يگانه ابزار باورمندى‌شان در حوزه معرفت و وصول به حقيقت، خردورزى است، و خود را فرزندان دليل (ابنْاءُ الدَّليل) مى‌دانند و راز دهر را تنها با كليد حكمت مى‌گشايند، درك و دريافت اين حقيقت، دشوار است كه در معارف قرآنى و الهيات اهل بيت (ع) آمده است كه خداشناسى، به هر شكل آن، از خود خداوند آغاز گشته است و همه آنچه را كه فيلسوفان و متكلمان و انديشمندان ديگر، درباره خداوند گفته‌اند، مسبوق به تجلّى خود خدا و استيلاى ظهور اوست؛ بدين معنا كه خداوند، پيش از هر استدلال و برهانى، خود، خويشتن را به بشر شناسانده و آنان را به خود فرا خوانده است. اين، همان معرفتى است كه امام سجاد (ع)، در آغاز دعاى معروف به «ابوحمزه ثمالى» و در اين بخش از نيايش يكم صحيفه، تعليم داده است:

الهى‌ .... بِكَ عَرَفْتُكَ وَ انْتَ دَلَلْتَنى عَلَيكَ وَ دَعَوْتَنى‌ الَيكَ وَ لَولا انْتَ، لَمْ ادْرِ ما انْتَ. اى خداى من! ... تو را به تو شناختم. و تو خود، مرا به خويش راه نمودى و به خود، فرا خواندى. و اگر تو نبودى، نمى‌دانستم تو كيستى.

خرد، در ذات او آشفته رايى‌		طلب، در راه او بى دست و پايى‌
اگر ننهد به لطف خود قدم پيش‌		شود زو دورىِ ما دمبدم بيش.

(جامى)

وَ الْحَمدُللَّهِ عَلى‌ ما عَرَّفنا مِنْ نَفْسِهِ.[١] سپاس و ستايش خداى را كه خود، خويشتن را به ما شناسانده است.

به روايت از امام صادق (ع) امير مؤمنان (ع) فرمود: «اعْرِفُوا اللَّهَ بِاللَّهِ.[٢] خدا را به خدا بشناسيد».

به دنبال اين هدايت و دستگيرى و فراخوانى، ذهنها به تكاپو افتاده‌اند تا اين حقيقت را در جامه استدلال بپوشانند و ديگران را نيز با آن، آشنا كنند.

خود نباشد آفتابى را دليل‌		جُز كه نورِ آفتابِ مستطيل‌
سايه كى بود تا دليل او بود؟		اين بسستش كه ذليل او بود
اين جلالت در دلالت صادقست‌		جملهْ ادراكات پس، او سابقست‌

[١] - صحيفه سجّاديه، دعاى يكم

[٢] - الكافى، ج ١، ص ٨٢