اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ٩٧ - شرايط اجابت دعا

از امام حسن عسكرى (ع) نقل شده است كه فرمود:

لا يَشْغَلُكَ رِزْقٌ مَضمُونٌ عَنْ عَمَلٍ مَفْروُضٌ.[١] روزى مقرّر نبايد تو را از كار و تلاش كه فريضه و بايسته است، باز دارد.

از جمله سنّتها و روشهاى خداوند متعال كه امور عالم و آدم را بر اساس آنها اداره مى‌كند، اين است كه آدميان در سايه تلاش و كوشش، زندگى خود را تدبير كنند.

وَ انْ لَيْسَ لِلْانْسانِ الّا ما سَعى.[٢] و اينكه براى آدمى جز آنچه به كوشش خود كرده، نيست.

و روشن است كه در سنّتهاى خداوند، خواه آنهايى كه مربوط به زندگى آن جهانى و ابدى انسانها و پاداش و كيفر اخرَوى اعمالشان است، و خواه آنهايى كه مربوط به زندگى اين جهانىِ آدميان است، چه در زندگى فردى و چه در زندگى اجتماعى‌شان، تغيير و دگرگونى‌اى نيست:

فَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلًا وَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلًا.[٣] در روش و نهاد [سنّت‌] خدا، هرگز دگرگونى‌اى نيابى، و روش و نهاد خداى را هرگز گردانيدنى نيابى.

اگر چه خود، روزىِ روزيخواران را تضمين كرده و فرموده است:

ما مِنْ دابَّةٍ فىِ الْارْضِ الِا عَلىَ اللَّهِ رِزْقُها.[٤] و هيچ جنبنده‌اى در زمين نيست، مگر آنكه روزىِ او بر خداست.

انَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُوالْقُوَّةِ الْمَتينُ.[٥] به راستى كه خداست روزى دهنده و با نيرو و توانمند.

امّا اين بدان معنا نيست كه دعا را جايگزين كار و كوشش كند و به تعبير ديگر، اگر چه دعا در جامعه دينى، امرى مطلوب و دلنشين و اساساً چاشنى زندگى دينى است، امّا

[١] - تحف العقول، ص ٤٨٩

[٢] - نجم، آيه ٣٩

[٣] - فاطر، آيه ٤٣

[٤] - هود، آيه ٦

[٥] - زاريات، آيه ٥٨