«الَسْتِ بِرَبَّكُمْ»، بيانى رمزى از رابطه ميان خدا و انسان پيش از خلقت است و لذا اين آيه به يك ترجيع بند مكرّر براى همه آن دسته از حكماى اسلامى تبديل شده است كه با تذكار «اسرار الَست» يا اسرار اين «ميثاق» ازلى، واقعيت ازلى انسان در مقام ذات ربوبى را در گوش جان او زمزمه كرده‌اند.[١]

مرحوم فيض، درباره اين آيه مى‌گويد: قِيلَ: فِى قَوْلِهِ- سُبْحانَهُ: «الَسْتُ بِرَبِّكُمْ» اشارَةٌ لَطِيفَةٌ الى‌ ذلِكَ، فَانَّهُ، سُبْحانَهُ، اسْتَفْهَمَ مِنْهُم الْاقْرارَ بِرُبوُبيَّتِهِ، لا بوُجوُدِهِ، تَنْبِيهاً عَلى‌ انَّهُمْ كانُوا مُقِرّينَ بِوُجودِهِ فىِ بِدايَةِ عُقُولِهِمْ وَ فِطَرِ نُفوُسِهِمْ.[٢] گفته‌اند در آيه: «الَسْتُ بِرَبِّكمْ» كه خداوند از آدميزادگان اقرار به ربوبيّت خود گرفته است، اشاره لطيف و باريكى به اين مطلب وجود دارد؛ زيرا خداوند از آنان اقرار به ربوبيّت خود را خواسته، نه اقرار به وجود خود را. و اين، نشان مى‌دهد كه آنان در آغاز خِرد و آفرينش جانشان معترف به وجود خداوند بوده‌اند.

بدون شك، در سراسر كرانه‌هاى جهان طبيعت و نفوس جانداران و همه آفريدگان خدا، نشانه‌هاى بارز و دلايل آشكارى بر ربوبيّت خداوند و يگانگى و خداوندگارى و ديگر صفات او به وجوه مختلف و راههاى گوناگون وجود دارد. در قرآن مجيد نيز جهت بيدارى و ارشاد، به پاره‌اى از آنها اشاره رفته است:

إِنَّ فِي خَلْقِ السَّموتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِى فِي الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِن مَاءٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِن كُلِّ دَابَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّماءِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ.[٣] همانا در آفرينش آسمانها و زمين، و آمد و شدِ شب و روز، و كشتى‌ها كه در

[١] - معرفت و معنويت، ص ٢٩٦

[٢] - علم اليقين فى اصول الدين، ج ١، ص ٣٩

[٣] - بقره، آيه ١٦٤