را بيانگر حدّ و مرز آدمى دانسته است؛ در حالى كه حيوانات نيز همچون قطره‌اى در اقيانوسِ هستى، به تسبيح و ستايش خداوند مشغول‌اند، و به معناى وسيع‌تر، آنها نيز آيين تمامىِ آفرينش، يعنى اسلام را پذيرفته‌اند و با اين كمندِ لطف الهى و دعوت از همه آفريده‌ها كه «جملگى به سوى من آييد و به اقليم حُسن و كمال وارد شويد» تسليم فرمان پروردگار خويش‌اند و ذرّه‌وار، در هواى آن آفتاب، و چرخ زنان و تسبيح گويان، بر صراط مستقيم پروردگارِ خود، به راهند:

افَغَيْرِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَ لَهُ اسْلَمَ مَنْ فِى السَّموتِ وَ الأَرضِ طَوعاً و كَرْهاً وَ الَيه يُرْجَعُونَ.[١] آيا جز دين خدا مى‌جويند، و حال آنكه هر كه [و هر چه‌] در آسمانها و زمين است، خواه و ناخواه، او را گردن نهاده است، و همه به سوى او بازگردانده مى‌شوند؟!

مَا مِن دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا إِنَّ رَبِّي عَلَى‌ صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ.[٢] جنبنده‌اى نيست، جز آنكه موى پيشانى‌اش‌[٣] به دست اوست. پروردگارم بر راهى راست است.

در پاسخ اين پرسش، بايد گفت: ويژگىِ «حامد بودن» كه آدمى را از حيوانات، ممتاز كرده و او را صدر نشين آفرينش قرار داده و تحسين آفريدگارش را بر انگيخته است:

ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ.[٤] سپس او را به آفرينشى ديگر، باز آفريديم. پس بزرگ و بزرگوار است خداى يكتا كه نيكوترين آفرينندگان است.

از آنِ عقلِ تكليف‌آور و اختيار و آزادى انسان است كه خداوند در آفرينشِ كريمانه خود، اين گوهر بى بديل را در وجود او تعبيه كرد و با بخششِ آزادى و قدرتِ انتخابگرى؛ زمينه رشد و بالندگى او را فراهم آورد.

همه آفريده‌هاى خداوند، بى هيچ استثنا، از آن حيث كه باز تاباننده حكمت و قدرت‌

[١] - آل عمران، آيه ٨٣

[٢] - هود، آيه ٥٦

[٣] - يعنى اختيار آن در دست خداست

[٤] - مؤمنون، آيه ١٤