اصل مشروعيت دعا در همه اديان، بويژه اديان آسمانى، به طور عام، و در دين مقدّس اسلام، به طور خاص، و اينكه خداى تعالى به وسيله پيامبران و اولياى خود سفارش اكيد و مكرّر به انس گرفتن با خدا و حرمت نهادن به دعوت خدا براى خواندن او و خواستن از او كرده است. پيامبران، بويژه پيامبر اسلام و امامان معصوم (ع) نيز به ما آموخته‌اند كه چگونه خدا را بخوانيم و با او انس گرفته، گفتگو كنيم و نياز خود را با او در ميان بگذاريم. و همچنين اذن خداوند به دعا كردن و او را خواندن و وعده او براى برآوردن نيازها، پيش‌گفته‌هايى است در اين نوشتار، كه دقّت و تأمّل در آنها زمينه‌اى براى پاره‌اى از نقد و شبهه‌ها، درباره دعا باقى نمى‌گذارد و خواننده، پاسخ برخى از اين پرسشها را درمى‌يابد. با دقّت و تأمّل در آداب و شرايط اجابت دعا، و موانع بازدارنده اجابت آن، و اينكه در اسلام، هيچ گاه دعا جايگزين كار و تلاش نيست، بلكه نيروى محرّك و پيش برنده كار و تلاش اميدمندانه در زندگى دينى است، روشن مى‌شود كه بسيارى از اين نقدها و شبهه‌ها در زمينه دعا نارواست و اساساً مشكلِ عمده كسانى كه چنين شبهه‌هايى را در ذهنِ ناآگاه خود پرورانده‌اند، درك نادرستِ حقيقتِ دعا و ناآگاهى از روحِ تعاليم و گوهرِ آموزه‌هايى است كه در دعاهاى معتبر و رسيده از پيشوايان دينى وجود دارد.

آنچه اكنون در اين بخش بدان مى‌پردازيم، بررسى دو شبهه اخير است كه ريشه در تفكّر نادرست يهوديان دارد و از سوى بسيارى كژانديشانِ بيماردل نيز تكرار شده است.

١. آيا دعا با اصل عليّت تنافى دارد؟

الهيّات قرآن كريم، بيش از هر چيز به توحيد، يعنى يكى دانستن خداوند و مبدأ هستى و اعتقاد به يگانگى او از هر جهت (از جهت ذات، از جهت صفات، از جهت تدبير و چرخاندن كار جهان، از جهت بندگى و پرستش و راز و نياز و نيايش و ...) تكيه كرده و نخستين شعارش «لا الهَ الّا اللَّهُ» است.

قرآن با اينكه در تبيين توحيد و مراتب آن به توحيد در «خَلْقُ وامْر (آفرينش جهان و