اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ١١٦ - پرسشهايى چند درباره دعا

دوره) بيافريد. سپس بر عرش [در مقام استيلا و تدبير امور جهان‌] برآمد.

شب را به روز مى‌پوشاند كه شتابان در پى آن است؛ و خورشيد و ماه و ستارگان را [بيافريد]، در حالى كه رام فرمان اويند.

نيروى عظيم جاذبه خورشيد در ميدانِ اثرِ گسترده‌اى كه دارد، موجودى بس پر اثر؛ وليكن هر چه مى‌كند و هر اثرى كه پديد مى‌آورد به فرمان آفريدگار است؛ همين طور است جاذبه زمين. به اراده آفريدگار است كه يك پرنده كوچك در برابر نيروى پُركشش جاذبه زمين مى‌ايستد و ساعتها فضا را مى‌پيمايد:

الَمْ يَرَوْا الَى الطَّيْرِ مُسَخَّراتٍ فِى جَوِّ السَّماءِ ما يُمْسِكُهُنَّ الَّا اللَّهُ انَّ فِى ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤمِنُونَ.[١] آيا به پرندگانِ رام شده در فضاى آسمان ننگريستند؟

هيچ كس جز خدا، آنها را نگاه نمى‌دارد. همانا در آن براى مردمى كه ايمان آورند، نشانه‌هاست.

نكته: اگر براى انسان و ديگر موجودات، همين نظام علّى و معلولى، چارچوبى نيرومند است، براى خدايى كه سبب‌ساز و علّت‌آفرين است، كمترين نقش را ندارد؛ زيرا همان خداى تواناى دانا كه اين اسباب و علل را آفريده و به هر يك، اثر و خاصيت و ويژگى‌هايى داده است، در هر لحظه كه اراده كند، مى‌تواند آن اثر و خاصيت و ويژگى را از سببها و علّتها باز ستاند و آنها را خنثا و بى‌اثر كند:

قالُوا حَرِّقُّوهُ وَانْصُرُوا آلِهَتَكُمْ انْ كُنْتُمْ فاعِليِنَ، قُلْنا يا نارُكُونى‌ بَرْداً وَسَلاماً عَلى ابْراهيمَ، وَارادُوا بِهِ كَيْداً فَجَعَلْناهُمُ الْاخْسَرِينَ.[٢] گفتند: او را بسوزانيد و خدايان خويش را يارى كنيد، اگر كننده‌ايد. گفتيم: اى آتش! بر ابراهيم، سرد و سلامت باش. و خواستند درباره او چاره‌اى بسازند. پس آنان را زيانكار ساختيم.

بنا بر اين، آنجا كه لازم بداند، با يك فرمان، با همان اراده و فرمانى كه جهان و نظام آن را آفريده، خاصيت و اثرِ «سوزاندن» را از آتش، باز مى‌ستاند.

[١] - نحل، آيه ٧٩

[٢] - انبيا، آيه ٦٨- ٧٠