وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَإِذَا هُم مِنَ الْأَجْدَاثِ إِلَى‌ رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ. قَالُوا يَا وَيْلَنَا مَنْ بَعَثَنَا مِن مَّرْقَدِنَا، هذَا مَا وَعَدَ الرَّحْمنُ وَصَدَقَ الْمُرْسَلُونَ.[١] و در صور دميده شود و آنان ناگاه از گورها به سوى پروردگار خويش مى‌شتابند. مى‌گويند: اى واى بر ما، چه كسى ما را از خوابگاهمان (گورهامان) برانگيخت؟ اين همان است كه خداى رحمان وعده داده بود و پيامبران راست گفتند.

مرحوم سيد على خان مى‌گويد:

بهتر آن است كه در اينجا «مَبْعَثْ» به معناى برانگيختن (مصدر) باشد، و مقصود از «سَبِيلَ المَبْعَث» راهى كه مردمان، از آن به سوى محشر روانه مى‌شوند، و مراد از «تسهيل» آن، پيمودن آن راه است بى‌مشقت و به آسانى و در امنيّت و سلامت و به دور از سختى‌ها و ترسها و گرفتارى‌هاى آن.[٢]

مَواقِفْ (جمع مَوْقِفْ): مكان وقوف، توقفگاه، جاى درنگ، ايستگاه.

الْاشْهاد: (جمع شاهد يا شهيد): گواهان، راستگويان در گواهى دادن، دانايان كه چيزى بر آنان پوشيده نمانَد، حاضران در مجلس، آنان كه در راه خدا يا امرى مقدسْ كشته مى‌شوند، كشتگان در راه خدا. شاهد و شهيد: از نامهاى نيكوى خداوند.

مَولى‌: ولى نعمت، همسايه، دوست، ارباب، مددكار، دوستدار، پيرو، آزاد كننده و آزاد شونده، بنده، ميهمان، شريك، مالِك.

براى هر موجودى از موجودات اين جهان، حركت و تحولّى است ذاتى، و عبادتى است فطرى، و وظيفه‌اى است كه با عنوان انقياد و اطاعت و عبادت پروردگار جهان، انجام مى‌دهد:

وَللَّهِ يَسْجُدُ مَن فِي السَّموتِ وَالْأَرْضِ طَوْعاً وَكَرْهاً وَظِلَالُهُم بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ.[٣] و هر كه در آسمانها و زمين است، خواه و ناخواه، و

[١] - يس، آيه ٥١- ٥٢

[٢] - رياض السالكين، ج ١، ص ٣٣٩

[٣] - رعد، آيه ١٥