بعد حيوانى‌اش، به سان ديگر حيوانات، مقهور و مجبور اراده پروردگار خويش است و ناگزير، صراط تعيين شده را، بى هيچ تخلّف و انحرافى، مى‌پيمايد. اما در بُعد انسانى‌اش، آزاد است و با داشتن عقل و اراده و اختيار و ويژگىِ «انتخابگرى»، هر راهى را كه بخواهد، بر مى‌گزيند؛ خواه راه راست و سعادت آفرين، خواه راه كژ و زيانبار. با اين حال، خداوند مهربان در پرتو رحمت و حكمت خويش، حجت و دليل خود را براى آدمى، تمام و كامل كرده و راه هر گونه عذرآورى و گريز ازمسئوليت را به روى او بسته است و با برانگيختن پيامبران، خود، هدايت آدميان را بر عهده گرفته است:

رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزاً حَكِيماً.[١] پيامبرانى نويد بخش و هشدار دهنده را [فرستاديم‌] تا مردم را پس از [فرستادن‌] پيامبران، بر خدا بهانه‌اى نماند. خداوند، تواناى بى‌همتا و داناى با حكمت است.

با گسيل داشتنِ پيامبران و برانگيختن راهنمايان و فرو فرستادن كتابهاى آسمانى‌اش، برنامه‌هاى تعالى بخش و راه و رسم تكامل را به آدميان ارائه فرمود، و آدميان را در پذيرش و ردّ آنها آزاد گذاشت:

إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِراً وَإِمَّا كَفُوراً.[٢] ما راه را بر او (انسان) بنموديم؛ چه سپاسگزار باشد و چه ناسپاس.

وَ قُلِ الْحَقُّ مِن رَبِّكُمْ فَمَن شَاءَ فَلْيُؤمِن وَمَن شَاءَ فَلْيَكْفُرْ.[٣] بگو: سخن راست و درست از پروردگار شماست. پس هر كه خواست، ايمان بياورد و هر كه خواست، كافر شود.

در جاى ديگر، پس از بر شمردن پاره‌اى از گناهان بزرگ، چون شرك، و پاس نداشتن حريم پدران و مادران و زنده به گور كردن دختران، و كشتن بى‌گناهان، و نزديك شدن به زشتى‌ها و پلشتى‌هاى آشكار و نهان، و تصرف در اموال يتيمان، و كاستن از كيل و ترازو،

[١] - نساء، آيه ١٦٥

[٢] - انسان، آيه ٣

[٣] - كهف، آيه ٢٩