و جارى است‌] آنچه را كه فراتر از تاب و توانمان بود (بار گرانِ تكاليف دشوار) از دوشمان فرو نهاد، و جز بر آنچه در توان ما بود، تكليف نكرد، و جز بر آنچه آسان است، وا نداشت.

بدين رو، راه هر گونه دليل و عذرآورى را به رويمان بست.

پس نگونبخت و تباه شده از ما، كسى است كه خود [در سوى خلاف رضا و خشنودى خدا]، خويشتن را تباه سازد. و نيكبخت و كامرواى از ما، كسى است كه [سر به فرمان او نهد و] روى دل به سوى او گردانَد.

التَّوبَة: مصدر «تابَ»، اقرار به گناه و بازگشتن از آن.

توبه نصوح: توبه راستين، پشيمانى بر آنچه از دست رفته است. در مسيحيت، آمرزش يافتن از گناهان پس از پشيمانى و اعتراف به آن نزد كشيشان.

راغب گويد:

توبه در شريعت، ترك گناه است براى زشتى آن، وپشيمانى بر آنچه از دست رفته يا كارى كه در آن كوتاهى شده است، و عزم بر ترك آن، و تدارك و جبران آنچه را كه از دست داده است.

جَشَّمَ الْامْرَ تَجِشيماً: آن كار را به او تكليف كرد، او را به آن كار پر زحمت وا داشت.

در آموزه‌هاى دينى، توبه از اصيل‌ترين مفاهيم و از پيامهاى نخستين پيامبران است كه به تكرار بدان اشاره شده است:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى‌ اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً عَسَى‌ رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سِيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ يَوْمَ لَا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى‌ بَيْنَ أَيْدِيِهمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى‌ كُلِّ شَي‌ءٍ قَدِيرٌ.[١] اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! به خداى باز گرديد (توبه كنيد)؛ بازگشتى به صدق و اخلاص [كه از روى پشيمانى بر گناه و ترك آن و استغفار باشد]

[١] - تحريم، آيه ٨