ابداع: مصدر باب افعال و از ريشه «بَدَعَ» به معناى آفرينش آغازين يا مطلق، يا چيزى را بدون نمونه پيشين پديد آوردن است. در قرآن مجيد، اين ريشه، دوبار در شكل «بديع» به معناى مُبِدع يا خالق، و يك بار به صورت «ابتَدَعوا»، فعل ماضى از باب افتعال، به معناى از خود ساختن به كار رفته است:

بَدِيعُ السّمواتِ وَ الْارْضِ.[١] نو پديد آرنده آسمانها و زمين.

وَ رَهْبانِيَّةً ابْتَدعَوُها.[٢] و رهبانيّتى (گوشه‌گيرى) كه از خود ساختند.

در دو مورد نخست، واژه بديع، به معناى خالق است و كلمه «خلق» در صيغه‌هاى گوناگون، بيش از همه در كتاب خدا براى رساندن مفهوم آفرينش، پديد آوردن و هستى بخشيدن آمده است؛ چنانكه «فَطْر» نيز در مواردى به همين معنا به كار رفته است:

فاطرِ السّمواتِ وَ الْارضِ.[٣] آفريننده آسمانها و زمين.

البته در قرآن مجيد، ميان آفرينش آغازين و استمرار هستى و بازگرداندن به هستى فرق نهاده مى‌شود:

إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً وَعْدَ اللَّهِ حَقّاً إِنَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ.[٤] بازگشت همه شما به سوى اوست. وعده راستِ خداست. همانا او آفرينش را آغاز مى‌كند و سپس، همو آن را باز مى‌گرداند.

سرير صيرفى، از امام محمّد باقر (ع) نقل كرده كه در توضيح و تبيين معناى «بَديعُ السّمواتِ وَ الْارضَ» فرمود:

انَّ اللَّهَ- عَزَّوَجَلَّ- ابْتَدَعَ الْاشياءَ كُلَّها بِعِلْمِهِ عَلى‌ غَيْرِ مِثالٍ كانَ قَبْلَهُ، فَاْبَتَدَعَ السَّمواتِ وَ الْارَضينَ وَ لَمْ يَكُنْ قَبْلَهُنَّ السَّمواتٌ وَ لا ارَضُونَ.[٥] خداى عزيز و متعال، بر اساس آگاهى خويش، همه چيز را بى‌نمونه پيشين پديد آورد؛ بدين معنا كه آسمانها و زمينها، از پسِ آن كه نبودند، پديد آمدند.

بنا بر اين، «ابداع» به معناى «آفرينش آغازين» است كه بى‌سابقه مادّه و مدّت، و

[١] - بقره، آيه ١١٧؛ انعام، آيه ١٠١

[٢] - حديد، آيه ٢٧

[٣] - انعام، آيه ١٤

[٤] - يونس، آيه ٤

[٥] - الكافى، ج ١، ص ٢٨٦