اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ١٦٦ - ستايش خداوند و سپاسگزارى از نعمتهاى او
دنيا و چه در آخرت.
از طرفداران عبدالواحدبن زيد نقل شده است: خداى سبحان، براى هر كس به ميزان عملش قابل رؤيت است. بنا بر اين، هر كس كه عملش بهتر باشد، او را بهتر مىبيند.
گروهى ديگر گفتهاند: ما در اين دنيا، خدا را در خواب مىبينيم؛ ولى در بيدارى نه.
افراد بسيارى هستند كه از اظهار اين ديدگاه كه خدا در دنيا ديده مىشود، خوددارى كرده و گفتهاند: او فقط در آخرت ديده مىشود.
ابوالحسن اشعرى، درباره عقايد و باورهاى «اصحاب حديث و اهل سنّت» مىگويد:
اصحاب حديث و اهل سنّت بر آناند كه خداى سبحان، در روز رستاخيز با چشم سَر آنچنان ديده مىشود كه ماه در شب چهارده. مؤمنان، او را مىبينند و كافران او را نمىبينند؛ زيرا ميان آنان و خداوند، حجابهايى هست كه مانعِ ديدن آنان مىشود. خداى تعالى فرموده است:
كَلّا انَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَومَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ.[١] حقّا كه آنان در آن روز، از پروردگارشان در پردهاند.
موسى (ع) از خداى سبحان خواست كه در همين دنيا او را ببيند؛ ولى خداوند بر كوه تجلّى كرد و آن را از هم پاشانْد تا به او بفهماند كه او را در دنيا نخواهد ديد.[٢]
اين، همان نظريهاى است كه اشعرى آن را پذيرفته و علّامه حلّى در كشفالمراد، از آن در شگفت است؛ زيرا اگر خداوند، همچنان كه اشعرى مىگويد، جسم نيست، قابل رؤيت هم نيست؛ چه در اين دنيا، چه در دنياى ديگر.
ديدگاههاى سخيفى در اين زمينه وجود دارد كه سزاوار ذكر نيست. آنچه پرداختن به آن در اينجا ضرورى است، اينهاست: اولًا لزوم بررسى علّت پيدايش چنين انديشههاى غير علمى و نادرست اعتقادى. ثانياً تبيين ديدگاه صحيحِ مبتنى بر نقل و عقل.
بررسى همه آرا و عقايدى كه از اين گونه اشخاص يا فرقهها در مقالات الإسلاميّين و منابع ديگر نقل شده و مقايسه آنها با آرا و عقايد دينى و شبهدينى غير اسلامى، نشان مىدهد كه صاحبان اين عقايد، بيش از آنكه متأثّر از معارف اسلام و قرآن باشند، از آرا و
[١] - مطفّفين، آيه ١٥
[٢] - ر. ك: خدا از ديدگاه قرآن، ص ٢٣٠ به بعد( به نقل از: مقالات الإسلاميّين)