اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ٢٥٧ - خطرخيزترين سقوطگاه آدمى
فروتر از آن، گام مىنهادند و چنان مىبودند كه در كتابِ حكمت آموزش (قرآن)، به توصيف آنان پرداخته است: «آنها جز مانند چهارپايان نيستند؛ بلكه گمراهترند».
حَبَسَهُ حَبْساً وَ مَحْبَساً: او را بازداشت و حبس كرد، منع كرد او را.
حَبَسَ عنه: از او جلوگيرى كرد.
حَبَسَ، احْتَبَسَ: جلوى چيزى را گرفت و مانع از آن شد.
بَلاهُ ابْلاءً: او را امتحان كرد، آزمود.
ابْلاهُ ابْلاءً: او را خبرداد و آزمود و نعمت داد.
ابن اثير مىگويد:
وَ الْمَعرُوفُ انَّ الابتلاءً يَكُونُ فِى الْخَيْرِ وَ الشَّرِّ مَعاً مِنْ غَيْرِ فَرْقٍ بَيْنَ فِعْلَيْهِما وَ مِنْهُ قَوْلُهُ تَعالى: «وَنَبْلُوَكُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً.[١] آنچه شهرت يافته، آن است كه «ابتلا»، در نيك و بد، هر دو، بدون هيچ فرقى به كار مىرود و سخن خداى تعالى نيز در هر دو معنا به كار رفته است: «و شما را به بدى (سختى و بلا و مصيبت) و نيكى (آسانى و نعمت و دولت) مىآزماييم، آزمايشى سخت».
الِابْلاءِ: الْانعامُ وَ الاحسانُ؛ بخشش، دِهِش، عطا، نيك خواهى، نيكوكارى.
خداوند، بندگانش را نعمت مىبخشد تا شكر و سپاسگزارىِ آنان را بيازمايد، و گرفتار رنج و اندوه مىكند تا صبرشان را محك زند.
الْمِنَنْ: جمع مِنَّت، به معناى نعمت است؛ نعمت گرانسنگ و ارجمند؛ نعمتى كه بينوايى و تهيدستى را از آدمى مىبرد؛ همچون نعمت «نبوّت و پيامبرى» كه نعمتى گران و زوالناپذير است:
لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ.[٢] هر آينه خداى، بر مؤمنان منّت نهاد كه در ميانشان پيامبرى از خودشان برانگيخت.
الُمَتتابِع: متوالى، پياپى، پىدرپى، دمادم.
[١] - انبياء، آيه ٣٥
[٢] - آل عمران، آيه ١٦٤