بيانگر همه حقيقت انسان نيست؛ زيرا تفارق در اين حدّ را همه انواع حيوانات، نسبت به يكديگر دارند و حال آنكه همه آنها در يك رديف ويك طبقه، يعنى طبقه «حيوان»، قرار مى‌گيرند.

از دانش منطق كه بگذريم، آدمى در انسان‌شناسىِ سنّتى، به طورِ عام، و در انسان‌شناسىِ اسلامى، به طورِ خاصّ، داراى ساختار وجودى ويژه‌اى است كه او را از رده هر نوع حيوان ديگرى، برتر آورده است؛ در حدّى كه ديگر، «حيوان» نيست؛ بلكه خلاصه و زبده عالم و علّت غايىِ نظام احسنِ هستى است؛ چنانكه در حديث قدسى بدان اشارت رفته:

يَابْنَ آدَمَ! خَلَقْتُ الْاشياءَ لِاجْلِكَ وَ خَلَقْتُكَ لِاجْلى‌.[١] اى آدميزاده! همه چيز را براى تو آفريدم و تو را براى خودم.

تاج «كَرِّمنا» ست بر فرق سرت‌		طوقِ «اعْطيْناك» آويزِ بَرَتْ‌
تو خوش و خوبى و كان هر خوشى‌		تو چرا خود منّت باده كشى؟
جوهرست انسان و چرخ، او را عَرَض‌		جملهْ فرع و پايه‌اند و او غرض‌
اى غلامت عقل و تدبيرات و هوش‌		چون چنينى؛ خويش را ارزان فروش؟
خدمتت بر جمله هستى مفترض‌		جوهرى چون نَجْد، خواهد از عرض‌
علم جويى از كُتُبها اى فسوس‌		ذوق جويى تو ز حلوا اى فسوس‌
بحرِ علمى، در نَمى پنهان شده‌		در سه گز تن، عالَمى پنهان شده.[٢]

عارفان ما، حقيقت وجود آدمى را همان نفحه الهى مى‌دانند كه خداى تعالى در جان او دميده است:

ثُمَّ سَوَّاهُ وَ نَفَخَ فِيهِ مِن رُوحِهِ.[٣] آن گاه، او را بساخت و از روح خويش، در او دميد.

بنا بر اين، در وجود آدمى، روحى است كه در هيچ يك از حيوانات، مطلقاً يافت نمى‌شود و با داشتن چنين روحى است كه در برابر آفريدگارش و نعمتهاى او، احساس‌

[١] - علم اليقين، ج ١، ص ٥٠٧

[٢] - مثنوى، دفتر پنجم، بيت ٣٥٧٣- ٣٥٧٩. أتزعمُ انّك جرمُ صغير؟ و فيك آنْطوى‌ العالَمٌ الاكبرُ منسوب به مولا على( ع)

[٣] - سجده، آيه ٩