اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ٤٥٧ - ٣ چيرگى آدمى بر ديگر آفريدگان

(شيخ محمود شبسترى)

انسان، خليفة اللَّه، و به تعبير عارفان، «انسان كامل» است؛ همانى كه واقعيت او را فقط پيامبران و امامان بزرگ، محققّ ساخته‌اند؛ اگرچه جز آنان نيز، به مراتبى از كمال راه مى‌يابند؛ چرا كه فقط آنان (پيامبران و امامان) به معناى كاملِ كلمه «انسان» اند. از همين روست كه اسوه كامل حيات معنوى و پراكننده معرفت باطنى‌اند.

و انسان زمينى به فضل واقعيت همين خليفة اللَّه (انسان كامل) است كه مى‌تواند به وحى الهى راه يابد و رسم و آيينِ سلوك بندگى را بياموزد:

لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُوا اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيراً.[٢] هر آينه، شما را در [خصلتها و روش‌] پيامبر خدا نمونه و سرمشق نيكويى است، براى كسى كه به خدا و روز بازپسين اميد دارد و خداى را بسيار ياد كند.

انسانِ خليفة اللَّه، همان است كه آفرينشِ كائنات (جماد و نبات و حيوان و انسان) به طور مطلّق به خاطر اوست و او جانشين خدا در زمين است چُنانكه در حديث قدسى خطاب به پيامبر خدا، برترين انسانها، بدان اشارت شده است:

لَولاكَ لَما خَلَقْتُ الْافلاكَ.[٣] اگر تو نبودى، افلاك را نمى‌آفريدم.

و در روايت ديگرى آمده است:

لَوْ لا مُحَمَّدٌ ٦ ما خَلَقْتُ الدُّنْيا وَ الآخِرَةَ وَ لَا السَّمواتِ وَ الْارْضَ وَ لا الْعَرْشَ وَ لَا الْكُرْسىَّ وَ لا اللُّوْحَ وَ لا الْقَلَمَ وَ لا الْجَنَّةَ وَ لَا النّارَ، وَ لَوْ لا مُحَمَّدٌ ما خَلَقْتُكَ يا آدَمَ.[٤] اگر محمّد- كه درود خدا بر او و خاندانش باد- نبود،

[١] - گلشن راز.

[٢] - احزاب، آيه ٢١

[٣] - علم اليقين فى أصول الدين، ج ١، ص ٥٠٧

[٤] - همان