اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ١٩٥ - آفرينش آغازين

نخستين منبع كاربرد «ابداع»

تا آنجا كه از منابع دينى برمى‌آيد، واژه‌هاى ابداع، ابتداع، مُبدِع، مُبدَع و بديع، به عنوان تعابير فنّى، براى نخستين بار، پس از قرآن، در گفتار و استدلالهاى امامانِ شيعه و بويژه در سخنان على (ع) كه غنى‌ترين و پُر مايه‌ترين گفتارها را در تبيين معارف توحيدى دارد- و پيش از او در گفتار تاريخى، صدّيقه كبرى، فاطمه زهرا (س)- كه با بليغ‌ترين و عميق‌ترين تبيين، پيام جاودانه پيامبر ٦ را درباره قرآن و اهل بيت (ع) به امّت يادآورى كرد- مى‌يابيم كه در زمينه آفرينش آغازين به كاربرده‌اند. در اينجا به نمونه‌هايى از اين گونه روايات، اشاره مى‌شود:

الَّذى‌ ابْتَدَعَ الْخلْقَ عَلى‌ غَيْرِ مِثالٍ امْتَثْلَهُ، وَ لا مِقْدارٍ احتذى عَلَيْهِ مِنْ خالقٍ مَعْهُودٍ كانَ قَبْلَهُ.[١] خدايى كه، آفريدگان را از هيچ پديد آورد، نمونه‌اى نداشت تا به كاربرد، و نه مقياسى از آفريننده‌اى پيش از خود، تا بدان دستور كار كند.

مُبْتَدِعُ الْخَلائِق بِعِلْمِهِ. وَ مُنْشِئهِمُ بِحُكْمِهِ، بِلا اقتِداءِ وَ لاتَعْليمٍ، وَ لااحْتذاءٍ لِمِثالِ صانعٍ حَكيمٍ وَ لا اصابَةِ خَطَاٍ وَ لاحَضْرَةِ مَلَاءٍ.[٢] پديد آورنده آفريدگان به دانش، و آفريننده آنان از روى بينش، بى‌پيروى كردن و آموختن، و نه نمونه‌اى از سازنده‌اى دانا را به كاربردن، و نه مرتكب خطايى شدن، و نه با حضور و مشورتِ گروهى آفريدن.

ابْتَدَعَ الاشياءَ لامِنْ شى‌ءٍ كانَ قَبْلَها، وَ انْشَأها بِلا احْتِذاء امْثِلَةٍ امْتَثَلَها.[٣] همو

[١] - نهج البلاغة، خطبه ٩١

[٢] - همان، خطبه ١٩١

[٣] - رخساره خورشيد( ترجمه و شرح خطبه حضرت زهرا)، ص ١٥٥