اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ٣٦٠ - دنيا گستره رقابتها

را به خشم آوردند، از آنان كين ستانديم و همگى را غرق كرديم»، فرمود:

خداى تبارك و تعالى، همچون ما آدميان خشمگين نمى‌گردد؛ بلكه او براى خود، اوليايى آفريده كه خشمگين يا خشنود مى‌گردند. و اينان آفريده‌هاى خدا و زير تدبير اويند. پس رضاى آنان را رضاى خود، و سخط و خشمشان را سخط و خشم خويش قرار داده است؛ چرا كه ايشان را داعيان به سوى خود و دليلهاى هستى و آثار هستى خود قرار داده است. از اين رو، اولياى خدا، به خاطر او خشم مى‌گيرند و به خاطر او خشنود مى‌شوند. و اساساً خداى تعالى را چنين حالتهايى نيست؛ يعنى اگر خود، چنين تعبيرهايى را درباره خويش به كار نمى‌برد، ما نيز به كار نمى‌برديم، ... رضا و غضب خدا و وصفهاى ديگر نظير اين دو، همه در حقيقتْ وصفهاى اولياى اويند، نه وصف خود او؛ چرا كه اگر اين وصفها از آنِ او باشد كه پديد آورنده جهان است، در حقيقتْ او در معرض اين پديده‌ها خواهد بود؛ در حالى كه پديد آورنده آنهاست، و اين پديده‌ها او را در معرض تغيير و دگرگونى قرار مى‌دهند و با چنين فرضى، فرض نابودى او نيز درست خواهد بود. و چنين خدايى، ايمن از نابودى نيست، و با اين توصيف، ديگر بين خدا و پديد آورنده، با پديده تفارقى نيست. و در نهايت، قادر و مقدور و خالق و مخلوق نيز يكى خواهند شد؛ در حالى كه خداى تعالى برتر از اين گونه فرضها و تصورهاست.[١]

در سخن ديگر فرمود:

غَضَبُ اللَّهِ عِقابُهُ وَ رِضاهُ ثوابُهُ.[٢] خشم خداوند، كيفر او و خشنودى‌اش، پاداش اوست.

چهارم: در كلام امام على بن حسين (ع)، پيش از «عفو و بخشش» سخن از رضا و

[١] - التوحيد، ص ١٦٨، ح ٢

[٢] - همان، ص ١٧٠