آئين كيفرى اسلام - ترابى شهرضايى، اكبر - الصفحة ٥٩ - فرع دوم مجازات افتضاض

شده است.

وعنه، عن ابن محبوب، عن ابن سنان، عن أبي عبداللَّه عليه السلام، أنّ أمير المؤمنين عليه السلام قضى بذلك، وقال: تجلد ثمانين. [١]

فقه الحديث‌: در اين روايت، عبداللَّه بن سنان از امام صادق عليه السلام نقل مى‌كند كه فرمود:

اميرمؤمنان عليه السلام به همين مطلب حكم فرمود. و فرمود: هشتاد تازيانه زده مى‌شود.

بإسناده عن عليّ بن إبراهيم، عن ابن أبي نجران، عن عبداللَّه بن سنان، عن أبي عبداللَّه عليه السلام في امرأة افتضت جارية بيدها، قال: قال عليها مهرها وتجلد ثمانين. [٢]

فقه الحديث‌: اين روايت نيز مانند حديث اوّل است؛ و فقط مقدار تازيانه را معيّن كرده است.

كيفيّت جمع بين روايات ابن سنان‌

ابن سنان در سه روايت، مقدار حدّ را هشتاد تازيانه معيّن كرده است؛ ولى در روايت اوّل فرمود: «تضرب الحدّ» و آن را مطلق گذاشت. اگر راويان حديث متعدّد بودند؛ مثلًا يكى را ابن سنان، ديگرى را محمّد بن مسلم و سوّمى را زراره روايت كرده بود، جمع بين آن‌ها كار آسانى بود؛ زيرا، در يكى فرموده: «تضرب الحدّ»، و در روايات ديگر مقدار آن بيان شده است؛ از باب حمل مطلق بر مقيّد يا مجمل بر مبيّن عمل مى‌كرديم و مى‌گفتيم: مقصود از حدّ، همان هشتاد تازيانه است.

ولى در بحث ما، راوى هر چهار روايت، ابن سنان است؛ بنابراين، روايات متعدّدى نيستند؛ ابن سنان يك مرتبه از امام صادق عليه السلام مطلب را شنيده و براى شاگردان روايتى خود نقل كرده است. در اين حال، نمى‌دانيم آيا «تضرب الحدّ» را نقل كرده است يا «تجلد ثمانين» و كدام يك را شنيده است؟ نمى‌توانيم بگوييم دوبار مطلب را شنيده يا دو بار

[١]. وسائل الشيعة، ج ١٨، ص ٤٠٩، ح ٣.

[٢]. همان، ص ٤٠٩، ح ٤.